سید عبدالمجید زواری

تلاش امروزی بشر برای دستیابی به صلح و اقدامات مختلف در این زمینه، نشان از تکامل ‏انسان و عبرت آموزی وی از تاریخ دارد. اما این تلاش تاکنون چندان موفق نبوده و تنها از ‏قالب جنگ های معدود جهانی به درگیری ها و مناقشات مسلحانه متعدد منطقه ای تغییر ‏وضعیت داده است. به علاوه پدیده هایی چون جنگ سرد و تروریسم نیز هزینه های هنگفتی ‏را به ملل و کشورهای مختلف تحمیل کرده است.

‏ علت عدم موفقیت اقدامات صورت گرفته شاید در درک و دریافت صحیح مفهوم صلح باشد. ‏مفهوم صلح عمیق تر از آنست که با قراردادها و توافق های موردی و مشروط به منافع ‏مقطعی بتوان به آن دست یافت. تحقق صلح علاوه بر ضرورت اتکای آن بر بنیان های نظری ‏عمیق و مستحکم، نیازمند شرایط و حضور انسان هایی است که اساس تفکر و رفتار آنان ‏بر خشونت و مخاصمه استوار نباشد. چرا که صلح تنها در «فقدان اعمال زور از طریق ‏عملیات مسلحانه» تعریف نمی شود، بلکه باید آن را در «حاکمیت روح آشتی و تلاش برای ‏بقا و پیشرفت نسل ها» جستجو کرد.

‏ در نبود صلح، آحاد بشر متضرر می شوند؛ زنان، مردان، کودکان، نظامیان و غیرنظامیان. ‏اما میزان ضررها و آسیب ها را باید براساس موقعیت و مسئولیت هر فرد در آتش ‏برافروخته شده، برآورد کرد. ‏ موضوع «زنان و صلح» به همین دلیل از مباحث مهم به شمار می آید. موقعیت زنان در این ‏حوزه از دو جنبه مورد توجه قرار گرفته است؛ به عنوان کسانی که با کمترین نقش آفرینی ‏در جنگ ها، بیشترین صدمات را متحمل می شوند و نیز به عنوان کسانی که می توانند در ‏کاهش آلام جنگ و تحقق صلح به نقش آفرینی موثر بپردازند.‏

اما آیا نقش زنان به این دو حوزه محدود می شود؟ مگر نه این است که اینک جای پای ‏بسیاری از زنان سیاستمدار جهان را می توان در بروز و تداوم جنگ ها دید؟ مگر نه اینکه ‏امروزه زنان به عنوان اعضای ارتش و نیروهای نظامی در جنگ ها حضور دارند؟

‏ مگر تزیپی لیونی وزیر خارجه اسراییل با قساوت تمام در حالی که زنان و کودکان فلسطینی ‏در غزه قتل عام می شدند، بر ضرورت تداوم حملات اصرار نکرد و با رد هر گونه بحران ‏انسانی در آن شهر، تلاش خود را برای کشتار بیشتر به کار نبرد؟ ‏ مگر نه اینست که در حال حاضر حدود ۱۰ درصد از نیروهای نظامی اشغالگر در افغانستان ‏و عراق را زنان تشکیل می دهند؟

‏ از سوی دیگر بی تردید خصوصیات و ویژگی های زنانه که ریشه در عواطف بشری دارد ‏کمترین تاثیر و نقش آفرینی را در بروز جنگ ها و درگیری ها داشته است. زنان به عنوان ‏حاملان نسل آینده وظیفه ای فطری برای حفاظت از نسل ها بر عهده دارند. ‏

بنابراین در موضوع «زنان و صلح» باید به «روح زنانه» توجه داشت. همان ویژگی که ‏هرگاه در تاریخ رخ نمایانده، حلقه واسط میان حقیقت و مردم قرار گرفته است. به عبارت ‏دیگر از زاویه ای واقع نگر می توان گفت جنگ و صلح پدیده هایی زنانه یا مردانه نیستند، ‏اما ویژگی های زنانه، ویژگی هایی صلح طلبانه و ضد جنگ است.‏

چنانچه ادیان الهی که منشاء بزرگترین تحولات تاریخ بوده و رسالتشان بر اصلاح امور و ‏روابط میان انسان ها قرار داشته، همواره از ویژگی های زنانه برای ورود دین جدید به میان ‏مردم بهره برده اند؛ هاجر، مریم، آسیه، خدیجه، فاطمه و زینب (س) حلقه اتصال مردم به ‏بزرگترین حرکت های مصلحانه تاریخ بوده اند. ‏

در واقع پیچیدگى های مفهوم صلح، تحقق آن را وابسته به وجود عوامل متعددی می سازد. ‏به خصوص در ادیان ابراهیمی که صلح به معنی فراگیرتری مطرح بوده و انسان ها نه فقط ‏نیازمند صلح میان یکدیگر هستند، بلکه در درون خویش نیز می بایست به آرامش و آشتی ‏دست یابند. در اینجا نیز «روح زنانه» کارکرد عمیق و وسیع خود را خواهد داشت. ‏

زنان از آن رو مادران زمین نام گرفته اند که به واسطه ویژگی مادرانه خویش نگران حفظ ‏صلح و آرامش برای محافظت از فرزندان خود هستند. «روح زنانه» موهبت خلقت است که ‏به بشر برای زندگی بهتر هدیه شده، اما بهره مندی از آن نیازمند میدان دادن به عوامل ‏دیگری چون به کارگیری «تدبیر زنانه» در روند امور نیز هست. ‏

در این شماره از فرزانه تعدادی از سخنرانی ها و مقالات «کارگاه مبادله تجربیات؛ زنان، ‏برابری و صلح» که درتیرماه سال جاری در اسلو برگزار شد، انتشار یافته است. در این ‏کارگاه، موضوع زنان و صلح از ابعاد مختلف مورد بررسی قرار گرفت که از جمله آنها ‏پرداختن به توانمندی زنان با تکیه بر ویژگی های آنان در برقراری صلح است. ‏

نویسنده:سید عبدالمجید زواری ‏ ‏ اندیشکده روابط بین الملل‏
majidzavari@yahoo.com

فرزانه