این متن نوشتاری کوتاه است از منیره گرجی پیرامون محتویات کتاب نگرش قرآن بر حضور زن در تاریخ انبیا.


خداوند تعالی از آن هنگام که از روح خود در آدمی دمید به او در کل هستی اجازه حرکت، شکوفایی، تلاش و ظهور بی حد و حصری بخشید؛ بدان سان که بتواند مظهری از مظاهر الهی در این زمین خاکی باشد و قدرتی مافوق طبیعت کسب کند و رشدی ورای تصور بیابد و از آن هنگام که تاریخ صحنه نمایش ارزش های آدمی شد، انسان هایی برجسته با شکوفایی شگفت انگیز خود، هرکدام بعدی از ابعاد وجودی آدم را به نمایش گذاشتند تا آیندگان نمونه های بارز نمو انسانی را بازیابند و دریابند و خود در جهت آن بکوشند.

قرآن که نظاره کردن در آثار گذشتگان را مطلوب می داند، به ارایه شاخص های برجسته ای می پردازد و هرکدام را در آن زمینه و جهتی که نمود داشته اند، معرفی می کند. لذا با بررسی زنان مطرح در قرآن در هر زمینه و جهتی می توان خصیصه ای خاص از آنان را نشان داد. ارتقای روحانی و معنوی و مریم، علم و درایت بلقیس، حضور مستدام زنان معاصر با حضرت موسی در لحظات حساس و سرنوشت ساز، عشق و محبت هرچند به خطای زلیخا، شجاعت ساره در هم راهی با هم سرش ابراهیم، صبر و استقامت هاجر و .... درک هرکدام از این خصایص قوه درک کننده خاص خود را می طلبد چون هر یک از آن ها در جنبه ای خاص از خود نمایشی تام دارند. بررسی و سخن گفتن از این زنان نسبتا سهل و میسر است، زیرا قرآن خود آنان را معرفی کرده است.

اما چه سخت و دشوار است به کار گرفتن فکر و قلم در درک و ارایه شخصیتی حضرت زهرا(س)، شخصیتی که دارای عظمتی ویژه، پرورشی نمونه، حضوری همه جانبه و ظهوری در تمام جهات انسانیت دارد. به هنگام سخن گفتن از این چنین شخصیتی تحسین و علاقه با عشق و عجز می آمیزد و حیرت و تعجب بر یک دیگر سبقت می گیرند و.... در مجموع و به طور مجمل با بررسی تطبیقی آیات قرآن کریم می توان به مجموعه ای از زنانی که به نوعی در قرآن، در موقعیت های متعدد و به بهانه های مختلف مطرح شده اند دست یافت که از میان آنان در این مجال کوتاه ما بیش تر، به طور مشخص و به علت اهمیت مضاعف جایگاه زنان در عصر حضرت عیسی(ع) و درعصر حضرت محمد(ص)، به طور موردی به حضرت مریم(س) و حضرت فاطمه(س) خواهیم پرداخت. خلاصه ای از مجموعه زنان عالی قدری که به نوعی در قرآن مطرح شده اند، به شرح ذیل است:

۱ - بلقیس که ملکه ای معاصر با حضرت سلیمان(ع) است. در زمام داری لیاقتی درخور تقدیر دارد. او عقل و درایت را با توان مندی حکم رانی درهم آمیخته است و بر سرزمینی پهناور به شایستگی فرمان روایی می کند و در نهایت لطف الهی او را در مسیر هدایت سلیمان(ع) قرار می دهد. شجاعت، اقتدار، عدم استکبار، روشن فکری، عدم جمود ذهنی و بسیاری از خصلت های دیگر او، توسط قرآن در معرض دیده بصیرت همه انسان ها قرار داده شده است.

۲ - ساره، هم سر ابراهیم(ع) زنی که پابه پای شویش حضور در زمان دارد، رویاروی ملایکه و مورد تبشیر مستقیم آن ها قرار می گیرد و از دامان او، پیامبری به وجود می آید که سرسلسله انبیای پس از اوست و هم راه با همین ذریه مورد رحمت و برکت الهی قرار می گیرد.

۳ - زلیخا هم سر عزیز مصر زنی که در تاریخ به عنوان عاشقی جفاکار شناخته شده است، در قرآن مجید به صورت شخصیتی معرفی می شود که حسن و کمال یوسف را به خوبی درک کرده و دریافته است که او با ماورای این عالم ارتباط دارد، گرچه عشق او به یوسف به خطا می رود اما او در نهایت، باشجاعت مبلغ حق می شود، پاکی یوسف را گواه می دهد و با لطیف ترین کلام، عذر تقصیر به پیش گاه حق می آورد.

۴ - مادر حضرت یوسف(ع)، زنی شکیبا و صبور که فراق فرزندش را سال ها تحمل می کند و همسری درخور حضرت یعقوب(ع) معرفی می شود و توسط فرزندش یوسف هم طراز با شوهرش بر عرش، رفعت می یابد.

۵ - مادر و خواهر حضرت موسی(ع) و تمامی زنانی که با او در طول زندگی او مطرح می شوند و هم واره با رافت و رحمتی زایدالوصف از خطرهای حتمی او را نجات می دهند و زمینه ساز رشد پیامبری بزرگ می شوند.

۶ - حضرت مریم(س) زنی عاشق حق، محو جمال الهی، مورد ارتزاق مستقیم از طرف خداوند، به مقام و درجه ای از کمال نایل می شود که با فرزندش حضرت عیسی مسیح(ع) که پیامبری اولو العزم است وحدت وجود می یابد و منزلتی فوق تصور بشر پیدا می کند.

۷ - هم سر حضرت زکریا(ع)، که زنی عقیم و نازاست و وارث ارزش های آل یعقوب و در نتیجه دعاهای همسرش مورد توجه حضرت حق قرار می گیرد و دارای ذریه ای صالح می شود و برخوردار از خصلت هایی معرفی می شود که به عنوان مهم ترین صفت از برای همسر و پسرش معرفی شده است( انبیاء، آیه ۹۰). یدعوننا رغبا و رهبا و کانوالنا خاشعین

فاطمه زهرا(س)، پیکره ای تمام نما از همه ابعاد وجودی یک انسان کامل، معصوم و پاک، حاضر در تمام صحنه های پرتنش تاریخ زمانش، ذریه پیامبر و نیز تنها حلقه پیوند و اتصال ائمه به پدر خویش.

● نویسنده: منیره - گرجی

● منبع: ماهنامه - ویژه نامه ماه همشهری - شماره ۴ - تاریخ شمسی نشر ۰۰/۰۴/۱۳۸۵