متن سخنرانی خانم مجتهد زاده، رئیس مرکز امور زنان و خانواده ریاست جمهوری

سخنرانی پیشنهادی:" بررسی راه های تقویت و بهبود نقش زنان در فعالیت های بشردوستانه"۲۱/۲/۸۹

حضرت محمد(ص): «من سمع رجلاً ینادی یاللمسلمین فلم یجبه فلیس بمسلم» هر کسی که بشنود انسانی که از مسلمانان استمداد می‏طلبد و به او جواب ندهد، مسلمان نیست.(شیخ طوسی، ۱۳۶۴: ج۶، ص۱۷۵)

با سلام به ارواح طاهره شهیدان و روح ملکوتی بنیانگذار انقلاب اسلامی؛ خمینی کبیر(ره). و با درود بی کران بر ستون استوار خیمه ولایت و نایب برحق حضرت صاحب الزمان(عج)؛ مقام معظم رهبری.

خدای بزرگ را به پاس اعطای توفیق و ارزانی این فرصت مغتنم، شکرگذارم که توانستم در جمع شما متفکران تعالی زنان و اندیشمندان عرصه بشردوستی سخن بگویم.

وقتی انسان در پس فلسفه خلقت به تامل در بطن نظام زوجیت و آفرینش زن و مرد می نشیند؛ گذشته از تجلی حکمت های نهان خداوند؛ به شهودی در موضوع روح دگرخواهی و انسان دوستی راه می برد. بی تردید اگر نبض نوعدوستی در کالبد آدمی تپش نداشت؛ پیکره بشری به اندازه گردش یک دور زمین بر دور خود، دوام نمی آورد. یعنی حتی به مدت یک شبانه روز زندگی بر زمین ادامه پیدا نمی کرد.

اصلا به عقیده من ریشه تمامی جنگ ها در زمین، دورشدن از همین حس نوعدوستی است. وقتی میان خواسته های بشری و حقوق افرادی که با محدودیت منابع روبرو می شوند؛ تعارض ایجاد می شود؛ تنها کلید گشون قفل این تعارض؛ توجه به اصل انسان دوستی و دیگرخواهی است. همان اصل مقدسی که به اعتقاد من عصاره تمام ادیان در آن دیده می شود. بی اغراق می توانم بگویم اگراسلام را بشود در یک عبارت خلاصه کرد باید آن را "آیین نامه بشردوستی در زمین" خواند.

به طور کلی اهمیت مقوله بشردوستی به حدی است که حتی منکران حق؛ خیلی مواقع دست به دامان شعاری این اصل شده و با سوء استفاده از این حقیقت پایدار، جنگ را چنین توجیه اخلاقی می کنند که می خواهیم به واسطه آن از بی‏گناهان در مقابل آسیب های مشخص حفاظت کنیم!!

هرچند آنچه در هیرو شیما و ناکازاکی ژاپن، صبرا و شتیلای لبنان، بوسنی و هرزگوین، عراق و افغانستان؛ غزه فلسطین و دیگر نقاط جهان روی داده است عکس این مطلب را به جهان ثابت کرده و این علامت سوال را در اذهان بشر پررنگ ساخته که حقوق بشر و قانون بشر دوستانه بین المللی کجاست؟!

اما زن که در مقدمه قانون اساسی به عنوان رکن خانواده و عامل حیات و تپش نبض زندگی خانوادگی توصیف شده و دارای نقش محوری در خانواده و اجتماع مطرح گشته؛ در انتشار حقیقت روح بشردوستی از جایگاه ممتازی برخوردار است. چرا که جنس زن در مقام نیمه مکمل انسان، جنسی سرشار از عاطفه و ایثار است. زن بزرگترین سهامدار مهرورزی, عطوفت و دیگرخواهی در خلقت است که این اساسی ترین عنصر لازم برای مادری و تربیت نسل هاست.

از سویی استقرار فرهنگ تفاهم، ایثار و بشردوستی در خانواده و جامعه جز از مسیر اثرگذاری؛ نهادینه سازی و تربیت مادری ممکن نخواهد بود. این عملکرد کارآمد و زیرساختی اما سرشار از تواضع زنان در خانواده است که می تواند از زندگی بشری تصویری خداپسندانه؛ متناسب با تحولات آینده و مجهز به ابزار توسعه و پیشرفت ارائه دهد.
امروز در شرایطی که جامعه جهانی به سرعت جاده های پیشرفت و تلکنولوژی را در می نوردد، کشورهای در حال توسعه بیش از پیش نیازمند تسریع در حرکت و پویایی مضاعف هستند.

خوشبختانه ایران اسلامی از عقبه قدرتمندی در خصوص مقوله بشردوستی برخوردار است. اولین کتابی که در این رابطه تالیف شده توسط مردی ایرانی اهل خراسان صورت گرفته. اما زمانی که این کتاب به دربار خلفای بغداد رسید، علمای درباری با حسد گفتند: یک ایرانی نمی تواند چنین کتابی را به عربی بنویسد!
آن زمان به ایرانی ها توهین کردند. اما امروز همان کتاب مورد تقدیر نویسندگان حقوق بین الملل غربی قرارگرفته است. کتابی که در مورد قواعد بشردوستانه و مقررات جنگ و صلح است.

مشرق زمین به ویژه ایران، همواره داعیه دار روح بشردوستی بوده است. گذشته از تفاوت های بنیادی که میان حقوق بشر و حقوق بشردوستی در ادبیات بین المللی مطرح است؛ باید گفت حقوق بشر دوستانه تنها ریشه در اخلاق انسانی دارد. هرچند دایره حقوق بشردوستانه را به عرصة جنگ محدود کرده اند و حقوق بشر را به عرصه‌های سیاسی و اجتماعی توسعه داده اند. به نظر من ما اگر تعریف نو و جامعی از بشردوستی که ملهم از نظام تفکری وحی باشد به جهان ارائه دهیم و آن را جایگزین ادبیات کاذب بین المللی نماییم یکی از مقدس ترین خدمات را به بشردوستی انجام داده ایم.

هرچند تا آن مقصد عالی راهی بس طویل در پیش است. اما خوشبختانه با وجود اصل مهرورزی به عنوان یکی از پایه های دولت دهم، سیاست بشردوستی جمهوری اسلامی تجلی روشنی گرفته است.
 

ما در خصوص فعالیت های بشردوستی زنان باید نهادهای داخلی و نهادهای خارجی را همزمان و با هم ببینیم. چرا که مقوله بشردوستی از ماهیتی ویژه در ابعاد داخلی و خارجی برخورداراست. اگر بعد داخل را بنگیریم، فرهنگ نوعدوستی با مبانی دینی اسلام آن چنان درهم آمیخته که یک دختر از بدو تولد؛ تا زمانی که خود مادری نسل را عهده دار شود؛ مخاطب آن قرار می گیرد و گذشته از کانون زیربنایی خانواده در دل اجتماع نیز منشا خدمات بشردوستانه قرار می گیرد. در واقع می توان نقش زنان در این خصوص را بدون مرز برشمرد.

بر این اساس و با اهتمام به دو نهاد مذکور؛ وظایف سه گانه سیاستگذاری، اجرا و ارزشیابی برای آن تعریف می شود. اما واقعیت این است که در این برهه جهانی شدن، ما برای بهبود نقش زنان در مقوله فعالیت های بشردوستانه که همانا گسترش روح دیگرخواهی است؛ نیازمند قواعد متقن و نهادهای دولتی هستیم. زیرا فعالیتهای بشردوستانه فعالیتهایی است که از سالها قبل وجود داشته و در آینده نیز ادامه خواهد داشت. زنان ما نیز به لحاظ نسل به نسل بودن لازم است در این زمینه تحت آموزش، عمل و کنترل قرار گیرند که از طریق به کارگیری نهادهای داخلی، عناصر، الگوها و مدلهای تهیه شده در جامعه زنان، نهادینه بشود و نهادهای خارجی، عناصر بین‌المللی بشردوستانه را پس از جمع‌آوری در اختیار نهاد دولتی قرار دهد تا سیاستگذاری تنظیم و اجرا گردد.

بنابراین واضح است که فعالیتهای بشردوستانه در دو عرصه داخلی و خارجی مشترک است اما نکته بسیار مهم از نظر سیاسی و تبلیغات فرهنگی آن است که رویکردهای بشردوستانه فضای داخلی با توجه به سیاستگذاری نهادهای مذکور می‌بایستی بسیار فعال باشد تا اثرگذاری بین‌المللی آن نیز تسهیل گردیده و زن مسلمان کار ساز ایرانی را در عرصه‌های مختلف در مرزهای جهانی فعال سازد.
 

برای دقیق کردن و نهادی ساختن زنان در عرصه فعالیتهای بشردوستانه به سه فرآیند فرهنگ‌یابی، فرهنگ‌پذیری و جامعه‌پذیری نیاز است. در مورد اول می‌بایستی اصول بشردوستانه را چه به لحاظ سیاسی، چه اجتماعی و چه فرهنگی با توجه به استانداردهای جامعه خودی فرا بگیرند و عمل نمایند. در مورد دوم زنان لازم است با زیر ساخت فرهنگ خودی نسبت به آشنایی و پذیرش حداقل پاره‌ای از قواعد سیاسی، اجتماعی، فرهنگی فرهنگ بین‌الملل پرداخته و به ساماندهی عرصه فعالیتهای زنان در امر بشر دوستانه نایل آیند. آنگاه در امر جامعه‌پذیری یافته‌های داخلی و خارجی را در نظامی رفتاری برای خود استاندارد نموده و عمل نمایند.

اولویت بخشی در این زمینه به مسائل فرهنگی بر می‌گردد. برای اینکه آشنایی و ممارست زنان در این زمینه عملی‌تر است و به علاوه اثرگذاری فرهنگی نیز ساده‌تر از اثرگذاری سیاسی است.

همچنین در فضای داخلی لازم است زنان متخصص با شدت بیشتری به این نوع فعالیتها بپردازند. نقاط محروم کشور از جمله مناطقی است که فعالیتهای زنان در این مناطق می‌تواند موجب فعال شدن فرآیند بشردوستانه آنها گردد. برای به انجام رسیدن چنین فعالیتها و پیشنهاداتی لازم است معلوم شود نقش، سطح و نوع فعالیتهای بشر دوستانه زنان در جامعه کنونی ایران چگونه است و در زمینه‌های یاد شده چه استراتژی می‌تواند زنان را فعال‌تر نماید.

تبلیغات، خودشناسی، دیگرشناسی، نوع‌شناسی، نیازسنجی و نقد مثبت و منفی خود در این عرصه به صورت مفصل می‌تواند از جمله موثرترین راهها برای تقویت و بهبود نقش زنان در فعالیتهای بشردوستانه باشد.

اما گذشته از این محورهای کلی و خطوط عام؛ هرجا سخن از بشردوستی به میان می آید ناخودآگاه راهبردهای مادی، فیزیکی و استراتژی های فعالانه مشهود نمود می یابد. شاید آمیختگی بشردوستی و توارد آن با مقوله جنگ های نظامی و حوادث مادی باعث این نوع تلقی شده است.

اما اینک می خواهم از پنجره دیگری شما را به تماشا بخوانم. با توجه به اقتضائات کنونی جوامع در حال توسعه بویژه ایران در خصوص جنگ نرم، ما برای مهندسی فرهنگی اسلامی جامعه و بازسازی اذهان مخاطب شبیخون، به نظام صیانتی زنان در قالب اقدامات بشردوستانه نیازمندیم. به نظر من اولویت ابتدایی برای فعالیت زنان بشردوست در شرایط فعلی همین است.

مرکز امور زنان و خانواده نیز به عنوان متولی سیاستگذاری امور زنان و خانواده این اصل را در راس ایدئولوژی های خود قرار داده است. خوشبختانه اهتمام ویژه ریاست محترم جمهور در تحقق منویات مقام معظم رهبری در حوزه جنگ نرم و بحث مهندسی فرهنگی، به حدی است که کارگروه های فرهنگی دولت مجدانه به فعالیت مشغول شده و سیاستگذاری های زیربنایی و موثری در این رابطه در حال اتخاذ است. و اعتبارات خاصی در باب تعالی فرهنگ جامعه در نظر گرفته شده است. با این وجود:

ما بدان مقصد عالی نتوانیم رسید هم اگر لطف شما پیش نهد گامی چند پتانسیل فکری اندیشمندانی چون شما گرانمایگان؛ قوی ترین پشتوانه دولت در سیاستگذاری و برنامه ریزی های آتی خواهد بود. از آن جا که رویکرد کلی مرکز امور زنان و خانواده؛ تحکیم بنیان خانواده می باشد امیدوار هستیم با اشاعه فرهنگ بشردوستی در زنان و تقویت انگیزه های اقدامات بشردوستانه در این قشر کارآمد؛ گامی هرچند کوچک اما موثر در زمینه سازی حکومت آن قبله بشردوست؛ و آن منجی موعود برداریم.
اللهم عجل لویک الفرج.
والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته

جمعیت هلال احمر ایران