نشست نقد و معرفی کتاب «هم سیب، هم ستاره» نوشته راضیه تجار در نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران با حضور نویسنده و منتقدان منیژه جانقلی و علی‌الله سلیمی در غرفه سرای اهل قلم برگزار شد.

کتاب «هم سیب هم ستاره» از مجموعه آثار ۱۰۰ نویسنده ۱۰۰ کتاب گلچینی از آثار ادبیات داستانی معاصر بوده که توسط نشر تکا به چاپ می‌رسد.

در ابتدا راضیه تجار نویسنده کتاب بخش‌هایی از کتاب «هم سیب، هم ستاره» را برای حاضران خواند. پس از آن علی‌الله سلیمی یکی از نویسندگان و منقدان کشورمان در مورد نثر و سبک نویسندگی راضیه تجار گفت: این نویسنده دارای نوعی سبک شاعرانه در آثار خود است که در کارهای وی به شکل یک ویژگی خاص بارز و نمودار است. تلفیق این زبان و سبک شاعرانه که با شعر آمیخته است مخاطب را جذب می‌کند و باعث می شود عناصری که در آثار وی موج می‌زند، سبک و نثر وی را به مرز مخاطب پسندی سوق دهد. سلیمی ادامه داد: نگاه زنانه باعث شده که ما در آثار راضیه تجار از زندگی خشن شهری رد پای کمتری را شاهد باشیم. و ویژگی‌ دیگر حس نوستالژیک شخصیت‌هاست که هر چه به گذشته پناه می برند احساس امنیت بیشتری دارند.
در اکثر داستان‌های این مجموعه و مجموعه‌های گذشته تجار، خواننده با لطافت زنانگی روبرو است و در اکثر داستان‌ها نگاه اصلی بر زن است و باید گفت زنان در این آثار نقش محوری ایفا می‌کنند. اگرچه مردها نیز حضور دارند اما آنچه در مرحله اول خود را به رخ می‌کشد، حضور زنان است. آنچه را که می توان از جمله ویژگی های این نویسنده برشمرد اینکه تنیدگی پی‌رنگ داستانی با نگاه شاعرانه است که در داستان‌های این مجموعه نیز دیده می‌شود. اینها کمک می کند تا آدمها که غالبا تنهایند به کمک روح شاعرانه سعی ‌کنند با ناملایمات و ابعاد خشن زندگی کنار بیایند.

درادامه منیژه جانقلی یکی از منتقدان نام آشنای عرصه ادبیات نظر خود را اینطوربیان کرد: درونمایه اصلی تمام داستان‌های مجموعه «هم سیب و هم ستاره» عشق و انتظار است و بیان شاعرانه رنج‌ها و دغدغه‌های زنان ایرانی را، از جمله ویژگی‌های داستان‌های تجار می دانم.

جانقلی گفت: مردهای این مجموعه داستان به دو دسته تقسیم می شوند؛ یک دسته آنها سنتی، خشن و دیکتاتور مآبند و گروه دوم، که معمولا درگیر مشغله زندگی امروزی‌اند، غالبا عشق به زن‌هایشان را به فراموشی می‌سپارند.
وی یکی از ویژگی های این داستان را دغدغه زنان داستان دانست. دغدغه بیشتر زنان در این مجموعه، عشق و انتظار است و محور ارتباط بین زن و مرد، تنها عشق است که این ارتباط یا به جدایی یا به عشق ختم می‌شود.
وی با اشاره به جایگاه زنان در این داستان‌ها خاطر‌نشان کرد: زنان با تفکر سنتی، بیشترشان خود را فدای زندگی و اطرافیانشان می‌کنند که گروهی از آنها از روی ترس یا ناخودآگاهی به بن‌بست رسیده‌اند.

جانقلی توضیح داد: تاثیر‌گذاری این زنان در هرحال نشان داده شده است. هیچ یک فیلسوف یا شاعر نیستند و فقط تلاش می‌کنند که زندگی کنند؛ ضمن آنکه همه‌شان زخم خورده‌اند.

سپس، سلیمی با طرح سوالی مبنی بر چگونگی احساس امنیت زنان در حس نوستالژی و رجوع به گذشته در این داستان‌ها گفت: نوعی حس نوستالژی در داستان‌ها تنیده شده و زنان هر چه به گذشته برمی‌گردند، بیشتر احساس امنیت می‌کنند و هر چه جلوتر می‌آیند، بیشتر از مردها فاصله می‌گیرند.

تجار در پاسخ به این سوال توضیح داد: این داستان‌ها محصول دهه اول و دوم داستان‌نویسی من است. بعد‌ها این شخصیت‌ها دگرگون و متحول‌تر می‌شوند و دیگر انفعال گذشته را ندارند. تجار اضافه کرد: نگاه زن شرقی بیشتر به خانواده و همسر اوست و دوست دارد در این راستا عشق پاک و خوبی داشته باشد و من در نگارش سعی کرده‌ام به مسئله مهر و محبت و عاطفه بین زن و مرد تأکید کنم ولی در این زمینه دید فمینیستی ندارم. این نویسنده گفت: زن نیاز به توجه و نگاه دارد و در کنار این نیاز خواهان آن است که مادر بودن را تجربه کرده و در کنار خانواده‌ای صمیمی زندگی کند. وی در همین راستا گفت: از همه این مطالب مهم‌تر مادری به نام ایران است و وطن برای اکثریت مردم مهم تلقی می‌شود چرا که در آن هویت داریم و داشتن این زمینه و باور که ما گهواره بزرگی داریم که در آن به آرامش می‌رسیم و این امر احساس امنیت را به همراه خود دارد. تجار در پایان افزود: ریشه‌ها، آیین‌ها و دایه‌ها که نمادی از مهر مادری هستند در نبود مادر مهر را استمرار می‌بخشند که این عناوین در گذشته پررنگ دیده می‌شده ولی بچه‌ها در زندگی امروزی کمتر با این عناوین آشنا هستند که بسیار زیبا می‌نمایند و قابل حفظ اند و باید نورافکن‌ها را بر آنها متمرکز کرد تا توجه‌ها جلب شود.

سپس جانقلی در ادامه به عنوان یکی ازمنتقدان حاضر در جلسه گفت این مجموعه از بیست ‌و‌ دو داستان کوتاه تشکیل شده که هفده داستان در این مجموعه با محوریت زن و در پنج داستان دیگر مرد شخصیت اصلی است اما حضور زنان کماکان در داستان حس می‌شود و زنان مستقیم یا غیرمستقیم در سرنوشت مردها دخیل هستند. وی در پاسخ به سوال دیگر سلیمی درباره علت نپرداختن به ذهنیات مردها، اظهار داشت: نویسنده یک سویه نگاه نکرده. در ابتدا شاید زنان شخصیت‌های اصلی باشند، ولی در ادامه می‌بینیم که داستان از منطق بیشتری برخوردار می‌شود. جاهایی هم هست که مردان عاشق‌پیشه‌اند. البته در همه داستان‌ها هم مردها منفی نیستند و فقط وقتی سنتی می‌شوند، دیکتاتور مآب و خشن اند.

در پایان این جلسه نقد و بررسی، جانقلی با توضیحاتی درباره نثر مجموعه داستان «هم سیب و هم ستاره»، یادآور شد: نویسنده در نگارش این داستان‌ها از نثر زیبا و تخیلی استفاده کرده که ممکن است خواننده چند بار سراغ آنها برود.

وی با اشاره به بهره‌گیری فراوان نویسنده از نمادها، افزود: ایشان سطر به سطر از نمادها استفاده کرده و حتی انتخاب عناوین نیز به زیبایی صورت گرفته است. در حقیقت این انتخاب‌ها بر مبنای محتوای داستان‌ها انجام شده که به زیبایی، موجز و شاعرانه‌اند.

وی از دیگر ویژگی‌های آثار راضیه تجار، استفاده از نمادها و روایت‌ داستان‌ها به شیوه‌ای ساده دانست و گفت: طریقه‌ی بیان داستان به گونه‌ای است که مخاطب از موضوعات ساده برداشت ‌های متفاوتی داشته باشد.

این گزارش می‌افزاید: تجار نویسنده کتاب هم سیب هم ستاره از تلاش خود در جهت پرداختن به مهر و محبت بین زن و شوهر در خانواده، حس مادر بودن که تکمیل کننده‌ی یک زن است و وطن به عنوان مادر و هویت همه ایرانیان در آثارش نام برد.
هم چنین در این نشست در بیان ویژگی‌های آثار راضیه تجار به مواردی چون توجه به خانواده به عنوان نهادی مقدس از سوی وی و اینکه علیرغم پرداختن به زن در آثارش به هیچ وجه فمنیست و ضد مرد نیست اشاره شد.
 

هادی خمسه

۴ خرداد ۱۳۸۸
 

لوح