پروین تاج محمدی

ـ جامعه‌ی سنتی زنان بوشهر در عصر ناصری شاهد تولد بانویی فرهیخته و ادیب در خاندان «آل عصفور» است. خاندان آل عصفور منتسب به شیخ حسن آل عصفور می‌باشند که در سال ۱۲۲۰ هـ . ق به همراه عده‌ای از خویشان و نزدیکانش به بوشهر مهاجرت کردند.

خاندان آل عصفور پس از چیرگی پرتغالی‌ها بر بحرین به علت ظلم و فشار بر مردم و فساد به وجود آمده و هم‌چنین اوضاع نابسامان شیعیانی بحرینی، مجبور به مهاجرت گشتند. شیخ عبدالرسول خال آل مذکور، حاکم بوشهر ترتیب مهاجرت این خاندان را به همراه معرفی کامل شخصیت علمی شیخ حسن آل عصفور به دربار فتح‌علی شاه می‌دهد.

شاه قاجار در پاسخ به نامه‌ی آل مذکور چنین می‌نویسد:‌ «بسم‌ا…الرحمن الرحیم. معتمدالسلطان شیخ عبدالرسول خان، تشریف‌فرمایی شیخ بزرگوار، شیخ محمدحسن آل عصفور به شهر شما نشانه‌ی سعادت و توفیقی است که بدان بهره‌مند شدید. زیرا ایشان پیشوای این ملت و شریک دولت‌اند. سالانه مبلغ پانصد تومان درباره‌ی آن‌جناب مقرر داشتیم این وظیفه‌ی من نسبت به ایشان، اما آن‌چه که تو باید خود را بدان موظف بدانی او را گرامی دار و موقعیتش را با عظمت نگه دار. هم چنان که تو را بر مردم فرمانروا ساختم او را بر تمام شما حاکم گردانیدم…»

در تاریخ فارس در تجلیل از مقام شیخ حسن آل عصفور آمده است: شیخ حسن دارای آثاری بسیار از جمله: رساله‌ای در علم فقه، شرح نفیسی به جزوه‌ای که والدش در علم کلام سروده، پاسخ به پرسش‌های رسیده از شهر، و کتب دیگری که از بین رفته است.

خاندان آل عصفور در خود بانویی را پروراند که در عرصه‌ی فرهنگ و ادب سرآمد زمان خود بود. بانو «امیره آل عصفور» بانویی شاعره و فرهیخته، معاصر با آقا محمد شاه قاجار است که در زمینه‌ی مرثیه‌سرایی و سرودن اشعار نفیس پیرامون خاندان اهل بیت و بالاخص «ابا عبدا…الحسین» دستی به قلم داشته است.

محقق و پژوهشگر هم‌استانی آقای «سید ابوالحسن حسینی» که در زمینه‌ی شناسایی علما و ادبای استان بوشهر و مخصوصاً خاندان آل عصفور پژوهشی ارزشمند انجام داده در حین تحقیق و شناسایی این خاندان جلیل‌القدر با این بانو آشنا می‌شود.

حسینی پیرامون زندگی و حال و هوای بانو امیره آل عصفور چنین می‌گوید: «مرحوم آقا بزرگ تهرانی مولف کتاب «الزیعه علی تصانیف الشیعه» در توضیح دیوان شعر شیخ محمد آل عصفور به دیوان شعری از امیره آل عصفور نیز اشاره کرده است. آقا بزرگ تهرانی مرقوم داشته که امیره آل عصفور دیوان شعری در رثای امام حسین (ع) نگاشته است که زمان سرودن این کتاب و تألیفش به سال ۱۲۶۰ ق / ۱۲۱۸ ش برمی‌گردد.

تاریخ تألیف دیوان شعر این بانو بعد از مهاجرت این خاندان به ایران و بندر بوشهر برمی‌گردد. آن‌چه مایه‌ی تأسفی عمیق است، مفقود شدن دیوان این بانو و سایر تألیفات این خاندان پس از پیروزی انقلاب اسلامی است. تمام آثار ارزشمند خاندان آل عصفور در مسجد شیخ حسن یا همان کتابخانه‌ی خانوادگی‌شان موجود بوده که به دلایل نامعلومی از بوشهر خارج و به سرنوشت نامشخصی دچار شده است. در واقع مجموعه‌ی نفیسی از آثار علماء خاندان آل عصفور و دیگر ادیبان بوشهری به دست اشخاصی ناآشنا به اصالت‌های فرهنگی، به تاراج رفته است.

سید ابوالحسن حسینی در جای دیگری چنین می‌آورد: «کتاب «الذریعه علی تصانیف الشیعه» از معتبرترین کتب ارزشمند شیعی در زمینه‌ی شناخت شاعران و علمای مدیحه‌سرا و مرثیه‌سرا می‌باشد. آقا بزرگ تهرانی این اثر ارزشمند را طی پنج سال تألیف و تدوین کرده است و هر آن‌چه که این عالم بزرگ پیرامون شناخت علما و شعرای مرثیه‌سرا به ما می‌دهد بسیار متقن و مستدل است.

نصیربوشهر