سهم زنان در تصمیم گیریهای بین المللی تا چه اندازه است؟ علیرغم آنکه نیمی از جمعیت جهان از زنان تشکیل شده است، اما تا چه اندازه مصالح آنان در تصمیم گیری های جهانی دیده شده است؟

آیا آنچه در غرب به عنوان شاخص های مربوط به پیشرفت زنان معرفی و تاکید می شود، تنها حضور صوری تعداد معینی از زنان در مناصب وزارتی و مجالس قانونگذاری نیست؟

مقاله کوتاه زیر سعی دارد به سئوال مهم فوق بپردازد.

اگر بخواهیم حضور سیاسی زنان در سطح بین المللی را مترادف با حضور در قدرت سیاسی جوامع بدانیم، بگونه ای که روند تولید، توزیع و مصرف در آن جریان داشته باشد، می توان:

۱- بخش مولد قدرت بودن و اختیارداشتن را بعد تصمیم سازی

۲- عرصه توزیع قدرت و اختیارات را بعد تصمیم گیری

۳- عرصه مصرف یا بهره وری از قدرت را بعد اجرایی محسوب نمود.

اگر این طبقه بندی را با طبقه بندی شورای اقتصادی - اجتماعی سازمان ملل متحد طبق قطعنامه ۴/۱۹۹۰ انطباق دهیم درصد بسیار اندکی از این سهم، آن هم بیشتر در بخش مصرف و سطوح اجرایی در مصادر سیاسی، سهم زنان است. این دستورالعمل بین المللی سطوح عالی حضور سیاسی زنان را در چهار بخش تعریف کرده است:

سطح اول:رتبه وزارتی، وزیران خارجه، رؤسای بانکهای مرکزی و دفاتر ریاست جمهوری و نخست وزیری

سطح دوم:بطور کلی کفیل و معاونان وزیر

سطح سوم:دبیران و منشی های دائم در کشورهای مشترک المنافع

سطح چهارم:در سیر نزولی سلسله مراتب، به علت تعداد فزاینده سطوح میانی سمت های معاونت، دبیری و مدیرمسئول حوزه های فنی و اداری را دربرمی گیرد.

حال با تطبیق طبقه بندی فوق با مفاهیم تصمیم سازی و تصمیم گیری و اجرایی، آنچه امروز در مورد حضور زنان در ابعاد سیاسی در جهان اتفاق افتاده، چگونه است؟

از ۱۸۰ کشور فقط ۱۳مورد به ریاست زنان اداره می شود که شامل دو کشور در اروپا (ایرلند و فنلاند) و بقیه در کشورهای به اصطلاح جهان سوم آسیایی و آفریقایی هستند و ریشه آن را می توان در نوع نگاه این ملل به زن و جایگاه او دانست.

۵/۱۴% از زنان دنیا در سمت نمایندگی پارلمانی بوده که ۶/۱۴% از کشورهای عربی، آمریکا ۳/۱۳%، فرانسه ۹/۱۹%، ژاپن ۶/۴%، آرژانتین ۶/۲۷%، ویتنام ۲۶% و نامیبیا ۲/۲۲% هستند.

در سطح دوم تنها حدود ۲/۶% زنان در پست های تصمیم گیرنده حضور دارند.

تعداد وزرای زن در حوزه اجتماعی ۱۴% در بخش حقوقی ۴/۶% در اقتصاد ۱/۴% و در امور سیاسی

۴/۳% است.

در سطح سو تنها ۹/۹% کل سمت ها در اختیار زنان است.

در سیستم اداری سازمان ملل زنان تنها ۹% مدیریتهای میانی را عهده دار هستند.

بنظر می رسد، حضور سیاسی زنان در بخشهای تصمیم ساز به نوعی نادیده گرفته شده و بیشتر جایگاه این قشر در سطوح اجرایی و بعضا تصمیم گیری لحاظ شده است.

می توان این گمانه را طرح نمود که حضور زنان در برخی مشاغل برای حکومت ها و سعی جوامع بین المللی در استخراج دستورالعمل های کاربردی، برای تعریف هویت سیاسی زنان در تمامی کشورهای جهان از اهمیت ویژه ای برخوردار است و به شکلی یکسان در تمامی کشورهای جهان بعنوان یک نیاز اساسی و بدون درنظرگرفتن تفاوت های فرهنگی، سیاسی و اقتصادی جوامع مطرح شده است. این مسئله حاکی از آن است که جهانی سازی نیازمند ابزارهایی است که در صورت لزوم بتواند در بحرانهای اجتماعی، قواعد و معادلات بازیهای سیاسی را با وجود این قشر عظیم دستکاری نماید و موجب تحقیر و یا تجلیل از ملل، گروهها و حکومتهای خاصی شود.

به عنوان مثال می توان به بزرگنمایی برخی مسائل زنان در کشورهای مسلمان طی گزارشات مراجعی چون کمیسیون حقوق بشر در مورد کشورهایی چون ایران و افغانستان اشاره نمود.

آنچه در غرب بعنوان شاخص های مربوط به پیشرفت زنان معرفی و تاکید می شود، تنها حضور صوری تعداد معینی از زنان در مناصب وزارتی و مجالس قانونگذاری است، در حالی که زنان در جوامع غرب طی گذار از مراحلی، به نوعی مهارت مدرن را تجربه نموده اند که حاصل آن بحران هویتی است که موجب عکس العمل هایی چون جسارت فردی به شکل تبرج و جلوه گری های مادی شده است. (۱)

لذا پس از مدتی زن، ابزار انگیزش برای مصرف هرچه بیشتر در جامعه شده و برای او اقتدار اجتماعی و هویت سیاسی در شکل عینی و حقیقی مفهومی نخواهد داشت.

سیستم سرمایه داری از حضور غیرمقنن زنان در جهت تحرک سیاسی، فرهنگی و اقتصادی، استفاده نموده است. بعنوان مثال می توان به حضور زنان در بیست شغل اول آنان در کشور آمریکا - در بین شاغلین - اشاره نمود که به ترتیب عبارتند از: منشی گری، صندوق داری، مدیریت فروش داخلی، سرپرست فروش، پرستار رسمی، کمک پرستار، آموزگار، کتابدار و کارمند پذیرش هتل ها، حسابداری، اپراتوری، آشپزی، بازرسی، نظافتچی، دبیر، کارمند کارخانه، آرایشگری و اپراتوری ماشین، نساجی. (۲)

در پایان سئوالات اساسی که می تواند محورهای پژوهشی و تحقیقاتی در این حوزه مد نظر باشد و نتایج آن در برنامه ریزیهای ملی، منطقه ای و جهانی در موضوع حضور سیاسی زنان مورد استفاده قرار گیرد شامل:

- آیا حضور زنان(۳) بر کرسی مراکزی چون شورای امنیت اختیارات و ملاحظاتی که نسبت به منافع زنان و کودکان جهان می توانند داشته باشند، مانع بروز بسیاری از جنگها نخواهد شد؟

- آیا حضور این قشر تنها در سطوح خدماتی و اجرایی - در کشورهای به اصطلاح توسعه یافته - برای احقاق حقوق آنان در موضوعات سیاسی و اجتماعی کافی است؟

- آیا اگر زنان بجای حضور در سطح ساختارها بعنوان مصرف کننده، چه در موضوعات سیاسی، چه فکری و چه اقتصادی، در سطح تولید در ابعاد تصمیمات سیاسی، فرهنگی و اقتصادی حضور داشته باشند، نحوه مدیریت در کشورها دگرگون نخواهد شد؟

حضور سیاسی زنان در بسیاری از کشورها از جمله ایران در بحرانی ترین حوادث تاریخی چون انقلاب اسلامی با توجه به گرایشات و تفکرات این قشر، همیشه هدفمند و کارساز بوده است، اما پس از این دوره بدلیل خلاء برنامه ریزی و سازماندهی در تمامی امور زنان و نبود برنامه های کاربردی در عرصه های مختلف اجتماعی و خانوادگی در معرض آسیب بیشتری قرار گرفتند.

خواه ناخواه پس از مدتی اقتدار اجتماعی و هویت سیاسی به شکل عینی و حقیقی جای خود را به توسعه طلبی در مصرف و تنوع می دهد.

در آن هنگام است که تعریف صحیح از جایگاه عملی زنان، توانایی نظام اجتماعی را در پیاده سازی سیستم های برگزیده اجتماعی بر مبنای اسلام (سیاسی، فرهنگی و اقتصادی) افزایش خواهد داد و اصول ارزشی در پیوند با وضعیت اجتماعی در قالب یک دستگاه نظام مند تعریف شده و در چنین چارچوبی است که شعار مشارکت سیاسی زنان در جامعه ایران و حتی برای زنان مسلمان و آزادیخواه جهان معنا پیدا خواهد کرد و وجوه اشتراک، اختلاف و امتیاز زن در جامعه اسلامی با جامعه غربی معین خواهد شد.

پانویس ها

۱- مانند جسارت زن در مقابل شوهر، دانش آموز نسبت به معلم، فرزندان نسبت به والدین که موجب شکسته شدن انضباط خانوادگی و اجتماعی خواهد شد و در کشورهایی که دارای مبانی ارزشی هستند، این مساله را ترویج می دهند تا اصول فرهنگی آن کشور را خدشه دار نمایند.

۲- U.S Department of Commerce, Bureau Of The Census, Current, Population Reports, Series ۱-۶۰ Selected Issues, Women,s Bureau, April ۱۹۹۸.

۳- منظور حضور زنانی با آرمانهای عدالت خواهانه است. نه صرفا افرادی که به شکل گزینشی برای اهدافی در برخی از این مجامع انتخاب شده اند، چه اینگونه زنان خود مصرف کننده خواهند بود، نه تولیدکننده فکری. 

● نویسنده: زهره - عطایی

● منبع: روزنامه - همشهری - تاریخ شمسی نشر  ۱۸/۰۴/۱۳۸۲

باشگاه اندیشه

 ۱۸/۰۴/۱۳۸۲