جشنواره فیلم کوثر، فرصت مناسبی است برای تبیین جایگاه زنان در جامعه

جشنواره فیلم کوثر با حرکتی کیفی و قابل ملاحظه در عرصه سینمای ایران با گام های موثر سه دوره برگزاری را پشت سر گذاشته است .

این اتفاق سینمایی که در دوره چهارم با استقبال جامعه سینمایی کشور مواجه شده ظرفیت ها و روندهای تأثیرگذار و جریان سازی را به نمایش گذاشته و به جنبشی فرهنگی و اجتماعی در حوزه سینمای زنان تبدیل شده است . بسیاری معتقدند به دلیل وفور مشکلات، مصائب و چالش ها در این حوزه ، این حرکت مورد توجه قرار گرفته است .

سینماگران وهنرمندان کشور از جایگاه نامقبول و نامناسب زنان در سینمای ایران می گویند . بر این باورند با حرکت جشنواره کوثر ، شاید ، رویکردها در این زمینه دستخوش تغییر گردد .

محمد درمنش با اشاره به حرکت جشنواره کوثر می گوید : این جشنواره یکی از جشنواره های تأثیرگذار موضوعی است.

وی البته ، بازتاب حضور زنان در سینما را منفک از چگونگی حضورشان در جامعه نمی داند و معتقد است اتفاقات و تولیداتی که در سینما رخ می دهد نمی تواند جدای از شرایطی باشد که در جامعه وجود دارد . اگر در فضای عمومی کشور در این سه دهه زن در جایگاه واقعی و درست خودش حضور داشته اند در سینمای ایران هم می توانیم این جایگاه و تأثیر واقعی آن را مشاهده کنیم .

کارگردان فیلم هایی چون " معبد جان " و " ماه وش " می گوید : چون به طور واقعی شأن و منزلت زنان در فضای عمومی جامعه به قدر کفایت تعریف نشده ، این کمبود در سینما دیده می شود و این کاستی و کم کاری فقط متوجه سینما نیست .

تهمینه میلانی سازنده فیلم هایی چون " آتش بس " ، " دو زن " ، " زن زیادی " اما بر این باور است تا کنون توجه ویژه و قابل قبولی به مسائل و مشکلات زنان صورت نگرفته است .

او می گوید : نحوه حضور زنان در سینمای ایران همواره تابع شرایط خاصی بوده از جمله سلایق مدیران فرهنگی در مقاطع مختلف در تصمیم گیری های سینمایی و تعیین خط مشی برای تولیدات سینمایی و در برخی دوره ها ، که مدیران دارای نگاه انسانی و اجتماعی در مورد کلیت سینما داشته اند فیلم های متفاوت و ارزشمندی در عرصه اجتماعی و با محوریت زنان و چالش های آنها ساخته شده است .

سازنده " سوپر استار " اما ، سلایق شخصی مدیران در تولید یا عدم تولید کارهای موثر با موضوع زن دخیل می داند و معتقد است جشنواره فیلم کوثر با نگاهی ملی و مستقل قادر است به یکی از جریانات تأثیرگذار در سینمای ایران تبدیل شود .

جمال شورجه اما ، اهمیت موضوع زن در سینمای ایران را به گونه ای دیگر می بیند او می گوید : در خصوص زن از سوی کشورهای غربی تبلیغات بدی علیه ما صورت گرفته و همیشه ، تبلیغات و فضاسازی بدی در افکار عمومی و رسانه ها علیه ما انجام داده اند و طبیعی است جشنواره کوثر می تواند حرکتی باشد در مقابل این دروغ گویی ها و شبهه افکنی ها .

به گفته او ، سالهاست که از سوی رسانه های غربی سعی شده وضعیت زنان در ایران را زیر سوال ببرند اما برگزاری جشنواره فیلم کوثر پاسخ کوبنده ای است به تمامی این دروغ ها و فتنه ها و این نشان از هوشمندی متولیان و برگزار کنندگان جشنواره دارد .

این فیلمساز حضور زنان در سینمای ایران را بسیار چشمگیر و قابل توجه می داند و معتقد است ظرف سال های گذشته زنان در سینما به جایگاه خوبی دست یافته اند و در زمینه های مختلف از جمله کارگردانی ، نویسندگی و بازیگری به موقعیت های زیادی رسیده اند .

او می گوید : امروزه بدون حضور زنان خلق آثار هنری و خصوصاً فیلم در کشور ما غیرممکن است و جزء ضروریات به شمار می رود و همین نشان دهنده اهمیت حضور زنان در سینماست .

پروانه معصومی بازیگر با سابقه سینما و تلویزیون که در جشنواره فیلم کوثر برنامه بزرگداشتی نیز برای وی پیش بینی شده، از استفاده ابزاری از زنان در سینمای ایران انتقاد می کند و بر این باور است نقش آفرینی زنان در جامعه درخشان تر از سینماست و آنها در جامعه حضور و جایگاه تأثیرگذارتری در مقایسه با نقش های سینمایی دارند .

او می گوید : جایگاه زنان در سینمای ایران به دلیل گرایش غالب فیلمسازان به گیشه و بازگشت سرمایه بدون هیچ نوع نگاه زیبایی شناسانه به کلیت فیلم و استفاده ابزاری از زنان از علل بروز این مسئله است .

این بازیگر سینما ادامه داد: علت تصویر منفعل و حاشیه ای زن در سینمای ایران به رویکرد و تفکر فیلمسازان و تهیه کنندگان و نویسندگان فیلمنامه ها برمی گردد و متأسفانه ، نگاه فیلمسازان به زنان اغلب عکس واقعیت های اجتماعی آنهاست و زنان حضور پرثمری در جامعه دارند .

مهرداد فرید کارگردان فیلمهایی چون " همخانه " و " آرامش در میان مردگان " موضوع زنان در سینما را از چند منظر قابل بررسی می داند و می گوید : در بخشی از آثار سینمایی زنان حضوری منفعل و خنثی دارند و جایگاهشان نمایشی است و در این بخش زنان حضور تعیین کننده ای در اتفاقات فیلم نامه ندارند و این حضور نوعی فضا پرکن تلقی می شود .

او می افزاید: تعداد معدودی از فیلمهای سینمایی وجود دارد که زنان حضوری فعال و تعیین کننده در مناسبات داستان فیلم ها دارند .

سازنده فیلم آرامش در میان مردگان می افزاید : در سالهای اول انقلاب در مورد حضور زنان در سینما با نگاهی تقریباً منفی مواجه بوده ایم . تصور می شد حضور زنان در سینما منجر به نگاه های گناه آلود می شود بعد با ظهور فیلمسازان زن در سینمای ایران فیلمهایی ساخته شده که با آثارشان غلط بودن این دیدگاه را نشان دادند .

او معتقد است رخشان بنی اعتماد در آثارش بویژه " نرگس " و " روسری آبی " اثبات کرد حضور زنان چه در جلوی دوربین و چه در پشت دوربین نه تنها گناه آلود نیست بلکه موثر است و نگاه جامعه را نسبت به زنان می تواند اصلاح کند .

ناهید پاپیان مشاور معاونت امور سیما در صدا و سیما نقش انسانی زنان را محور قرار می دهد معتقد است زنان در جامعه به عنوان مادر ، همسر ، دختر و خواهر هر کدام با کارکردهایی خاص خودش فرهنگ جامعه را توسعه می دهد و در حوزه های اجتماعی ، سیاسی ، اقتصادی ، فرهنگی و علمی و اساساً نقش انسانی زن موضوع حائز اهمیت است .

او می گوید : اولین نقدی که در زمینه حضور زنان در سینما وجود دارد این است که مردان تمایل چندانی برای پرداختن به نقش های جدی زنان در سینما ندارند .

به گفته وی باید به راهکارهایی برسیم که بتوانیم از پتانسیل نیمی از جامعه به خوبی استفاده کنیم و ضمناً استفاده از این توانایی ها باید بر اساس شیوه های درستی انجام گیرد تا کمترین خدشه را به خانواده ها وارد کند .

او ادامه می دهد : امروزه اغلب کارگردانان نسل جوان متأسفانه فاقد ویژگی های فیلمسازان مولف قدیمی هستند که از شناخت های مکمل برخوردار بوده اند و متأسفانه بیشتر آدم های سطحی هستند که فقط تکنسین محسوب می شوند .

هما روستا از بازیگران با سابقه نیز بر این باور است شمایل درستی از زنان در سینما ارائه نشده است و فیلمهای معدودی در این سالها توانسته تصویری درستی از زنان ترسیم کند .

او نوع نگاه سنتی و غلط به زن در جامعه و بازتاب و بستری آن در سینما را عمده ترین دلیل ناکامی در ترسیم درست شخصیت زنان در سینما می داند و می گوید : برای تبیین جحایگاه و نقش والا و واقعی زن در جامعه و سینما نیازمند قفرهنگ سازی هستیم .

جواد آرین منش نایب رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی هم از جایگاه موجود زن در سینما ابراز رضایت نمی کند و می گوید : تا کنون عملکرد مطلوبی در ارائه الگوی آرمانی برای نقش زنان در جامعه از طریق سینما وجود مداشته است . او می افزاید : سینما به عنوان یک رسانه همچنان یکی از مهم ترین ابزار تأثیرگذار در جامعه است .

به گفته وی هشتاد درصد اوقات فراغت نسل جوان ما از طریق سینما پرمی شود و چنانچه سینما بتواند در نمایاندن نقش زنان در قالب همسر ، مادر و زمینه های گوناگون اجتماعی ، سیاسی ، اقتصادی و . . . موفق باشد می تواند به رسالت اصلی خود جامه عمل بپوشاند .

نماینده مجلس شورای اسلامی بر این باور است هنر می تواند ابزاری مهم برای ارتقاء جایگاه زنان در جامعه باشد و باید از این وسیله به بهترین نحو ممکن در راستای اهداف متعالی انقلاب اسلامی استفاده کرد .

به گفته او ، جشنواره فیلم کوثر فرصت مناسبی است برای تبیین جایگاه زنان در جامعه از طریق هنر و بخصوص سینما و این جشنواره می تواند الگوی مناسبی را از یک زن مسلمان از طریق هنر و سینما به تصویر بکشد .

جای خالی تصویر فعال و اثرگذار زنان بر پرده نقره ای سینما موضوعی است که آزیتا حاجیان از بازیگران سینما مطرح می سازد . او می گوید : متأسفانه به ندرت در سینمای ایران طی سالهای گذشته ، تصویری فعال ، اثرگذار و اکتیو از زنان را بر پرده نقره ای شاهد بوده ایم . البته برخی از کارگردانان متفکر و صاحب سبک ایرانی در آثارشان تا حد زیادی شمایل درست و کاملی از زن واقعی ایرانی را به تصویر کشیدند .

بازیگر فیلم های روبان قرمز، موج مرده و. . . بر این باور است زنان در اغلب فیلم های ایرانی با سینی چای در دست، زن دوم، زن مظلوم و توسری خور و نقش هایی از این دست تصویر می شوند ودر این گونه آثار از منزلت و جایگاه واقعی زنان خبری نیست درحالی که زنان در طول تاریخ ودر جامعه معاصر حضور تأثیرگذارشان را به اثبات رسانده اند .

غلامرضا موسوی تهیه کننده سینما هم معتقد است تقریباً نقش زنان در سینما به فراموشی سپرده شده است و زنان بیشتر به عنوان استاد ، محقق و پژوهشگر دانشگاه و سایر مراکز علوم آموزشی حضور پررنگی دارند .

او ، مشکلاتی چون سلیقه ای بودن ممیزی مشکلات،عدم نمایش فیلم، شرایط نامطلوب اقتصادی سینما را ریشه مشکلات سینما در این زمینه می داند و می گوید : عدم تمایلی که در تهیه کنندگان برای ورود به این حوزه ها وجود دارد در اثر تنبلی نیست بلکه دلیل عمده اش وجود نگرانی های موجود است . اگر تابوها شکسته شود و ممیزی سامان قانونمند بگیرد آن وقت فیلمسازان با کمال میل به سراغ این نوع موضوعات می رود .

فرشته ولی مراد دبیر ائتلاف اسلامی بانوان و عضو جامعه حضرت زینب معتقد است در سینما به زنان به عنوان ابزار و موجود حاشیه ای نگاه می شود .

او می گوید: در سینما زنان به چای ریختن و مربا درست کردن می پردازند در حالی که زنان در زمان جنگ یار و یاور مردان بودند و در حال حاضر هم در تمام عرصه ها فعالیت دارند .

به گفته او ، در سینما زن ابزاری دیده می شود و زنانی هم که تصویر موفقی از آنها در سینما دیده می شود یا نقش های منفی دارند و یا زنانی هستندکه در دیگر بخش هایی زندگی شکست خورده اند .

فرشته ولی مراد می گوید : سینما به عنوان یک پدیده اجتماعی از واقعیت های جامعه دور نیست و باید انعکاس واقعیت های جامعه را در فیلم ها و مجموعه های سینمایی مشاهده کنیم .

دهها فیلمساز و هنرمند دیگر نیز ، با این دیدگاهها موافقند و معتقدند سینما به دلائل مختلف تا کنون نتوانسته است هویت واقعی زن را به تصویر بکشد و اغلب تصاویر ارائه شده مخدوش ، ناقص ، غلط و غیرواقعی است . سینما یکی از اجزاء عناصر فرهنگ ساز در جوامع معاصر است . فرهنگ عمومی مانگاهش به زن نیازمند تغییر و تحول است و قطعاً در سیر تحولات اجتماعی نقش زنان در جامعه این رسانه بیشترین نقش را می تواند ایفا نماید .

جشنواره فیلم کوثر که از ۲۷ تا ۳۰ در کشور به اجراء درمی آید عمده ترین دغدغه اش هم در این راستاست . "هویت بخشی اجتماعی به زنان در سینما " .

شایان ذکر است چهارمین جشنواره فیلم کوثر از ۲۷ تا ۳۰ آبانماه جاری به همت ستاد آیه های ایثار و تلاش ، معاونت امور سینمایی و سمعی بصری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ، استانداری تهران ، صدا و سیمای جمهوری اسلامی و موسسه مالی و اعتباری قوامین در تهران – سینما فلسطین برگزار می شود .

ایونا

۱۳۸۸/۰۸/۲۸