گفت و گو با اولین تهیه کننده برنامه "اردیبهشت"

 فرشته ولى مراد، تهیه کننده و مجرى سرى اول برنامه موفق "اردی بهشت" فعالیت های گسترده تحقیقاتى و اجتماعى درباره زنان دارد. او که پیش از "اردی بهشت" برنامه های "زنان اهل قلم" و "زن در قصه پریا" را درباره مسائل زنان تهیه کرده، در "اردی بهشت" در قالب برنامه ای گفت و گو محور تلاش کرد از قابلیت هاى رسانه تلویزیون براى آگاهى دادن به مدیران و مسئولان درباره مسائل و مشکلات زنان استفاده کند.

او در زمینه جامعه شناسى تحصیل کرده و در کنار علاقه به علوم اجتماعى به عنوان پژوهشگر قرآنى فعالیت کرده است.

ولى مراد صد متن نوشتارى در حوزه هاى ادبیات، پژوهش قرآنى، یادداشت، تحقیق اجتماعى و نقد فیلم و سریال دارد. این برنامه ساز دبیر ائتلاف اسلامى زنان، عضو شوراى مرکزى جامعه زینب و مؤسس سایت زنان ایران است.

ولى مراد پس از سال ۸۷ و پایان سرى اول "اردیبهشت" همچنان پیگیر مسائل زنان است و امیدوار است در شرایط مساعد بازهم براى این قشر برنامه سازى کند.

شما پیش از برنامه اردیبهشت هم درباره زنان برنامه تولید کرده بودید، چه نیازى احساس کردید که در برنامه ای زنده و گفت وگومحور به مسائل زنان بپردازید؟

من هرگز دور از مسائل و مطالبات زنان نبوده ام و برنامه هاى مختلفى درباره زنان داشته ام، زمانى برنامه روى آنتن داشته ام و در دوره هایى که برنامه نداشته ام مشغول مطالعه و پژوهش درباره زنان بوده ام .

بعد از "زنان اهل قلم" به دنبال برنامه دیگرى بودم که هم ادامه این برنامه باشد و هم کامل تر و پخته تر از آن. زمانى که لایحه حمایت از خانواده به مجلس ارائه شد درباره آن تحقیق کردم و ایرادهایى به چند ماده آن وارد مى دانستم .در آن روزها و در پى آن دغدغه ها طرح "اردیبهشت شکل گرفت. زمانى که برنامه تصویب شد، دو روز وقت داشتم تا برنامه روی آنتن برود.

برنامه های قبلی را در شبکه دو تولید کرده بودید چرا برای "اردی بهشت" به شبکه چهار آمدید؟

مدیران صداوسیما پس از سالها به شناخت در مورد برنامه سازان مى رسند و حوزه کارى و مهارت آنها را در بخش خاصی می شناسند. زمانى که "زنان اهل قلم" روی آنتن می رفت مشاور مدیر شبکه دو بودم. مدیر شبکه چهار "زنان اهل قلم" را دیده بود و حوزه فعالیت من را مى شناخت و با طرح تولید موافقت کرد.

چرا در "اردی بهشت" از مجری استفاده نکردید؟

در برنامه هاى گفت و گو محور، متن گفت وگو نباید نوشته شود و به مجرى داده شود تا او آ نها را بخواند. مجرى در چنین برنامه هایى کارشناس و صاحب نگاه و اندیشه است. من نگاهى را که بر "اردی بهشت" حاکم بود و هدفم از ساخت این برنامه را مى دانستم و مسلط به مباحثى بودم که قرار بود در "اردی بهشت" مطرح شود، پس روى صندلى اجرا نشستم.

اتاق فکر هم داشتید؟ با گروهى همفکرى و مشاوره مى کردید؟

من فقط زمانى که برنامه اى روى آنتن دارم درباره مسائل زنان بحث و مطالعه نمى کنم و این دغدغه همیشه با من است، مقاله ها و مباحث علمى مختلفى که در مورد زنان در تمام حوزه ها وجود دارد، دنبال مى کنم و پیگیر این جریانها هستم. اما در تولید از همکارى و همفکرى دوستانى هم « اردیبهشت »کمک مى گرفتم.

اگر یکى از دغدغه هایم توجه به مسائل معارفى درباره زنان بود با محققان و علماى این حوزه مشاوره و همفکرى مى کردم و اگر دغدغه طرح مسائل حقوقى را داشتم با بهترین وکلا و حقوقدانان صحبت و تعامل داشتم. این گروه از متفکران و دانشمندان هنوز با من تعامل و همفکرى دارند و این دوستى و ارتباط علمى ادامه دارد.

 برنامه هایى از جنس "اردی بهشت" اگر با حمایت مدیران همراه نباشند، ادامه پیدا نمى کنند. آیا از برنامه شما هم حمایت شد؟

با وجود جریان هاى مخالف فراوان، مدیران تلویزیون از پا گرفتن "اردی بهشت" حمایت فراوان کردند و اگر این برنامه ادامه پیدا کرد تلاش و حمایت آ نها موثر بود.*۱

" اردیبهشت" در ساعت های پر بیننده بعدازظهر روى آنتن نمى رفت، اما خیلى زود مورد توجه قرار گرفت. برخورد مخاطبان چطور بود؟

از تلفن ها و واکنش ها مى شد فهمید که مخاطبان با برنامه ارتباط برقرار کرده اند و با دقت و وسواس مباحث را دنبال مى کنند. ۹۵ درصد از مخاطبان موافق "اردی بهشت" و پنج درصد مخالف آن بودند.

 مخاطب اصلى از نظر شما زنان بودند یا مدیران و مسئولانى که با مسائل زنان در ارتباط هستند؟

مدیران. من از آ نها مى خواستم به برنامه بیایند و درباره مشکلات و مسائل زنان در حوز ههاى مختلف صحبت کنند، مى خواستم نظر کارشناسان را بشنوند و آگاه تر درباره مسائل زنان اقدام کنند. زنان از قشرهاى مختلف دیگر مخاطبان  "اردی بهشت" بودند، این برنامه در آن مقطع یکى از پربیننده ترین برنامه هاى شبکه چهار در رقابت با رقیبان قدرتمندى مانند "سینما ماورا" بود.

"اردی بهشت" و برنامه هایى از این دست نشان مى دهند تلویزیون مى تواند رسانه اى تأثیرگذار در آموزش جامعه و بالا بردن سطح دانش عمومى درباره زنان و مسائلشان باشد، چقدر از این قابلیت ها استفاده مىشود؟

تلویزیون مى تواند رسانه مهم و مؤثرى در طرح مسائل زنان باشد، مى توان انتخاب کرد که در برنامه سازى مخاطب را بدون توان شناخت و انتخاب فرض کنیم یا به شعور او احترام بگذاریم و براى او خوراک فکرى مناسب فراهم کنیم. در آن مقطع یادم مى آید آقاى میرباقرى از "چراغ خاموش" و "اردی بهشت" به عنوان دو برنامه مهم یاد کرده بود که این موضوع نشان مى دهد تلویزیون تکصدایى نیست و جریان هاى مختلف در رسانه ملى فضایى براى طرح عقاید و آرایشان دارند.*۲

نام "اردی بهشت" شاعرانه و دوست داشتنی است. این نام را شما انتخاب کردید؟

بله، من فکر مى کردم نام برنامه باید ولى مراد باشد، همه برنامه هاى گفت وگو محور به نام مجرى هایشان شناخته مى شوند. برنامه لرى کینگ، اپرا و... این برنامه ها با مجرى معنا مى گیرند و بعد از رفتن او تمام مى شوند. اما با این نام موافقت نشد. گزینه هاى دیگرى هم داشتم. نمى خواستم از نامى کلیشه اى استفاده کنم و در نتیجه به "اردیبهشت" رسیدم.

این نام اشاره اى به بهار است؟

ما در "اردی بهشت" به سوى بهشت مى رفتیم، شاید راهی دراز و پرپیچ وخم و سخت اما عاقبت این طى طریق روشنى و سعادت بود. البته هرکس می تواند استنباط خود را از این نام داشته باشد و این هم جذاب است.

اجراى کدامیک از بخشهاى برنامه سختتر بود؟

گاهى میهمان هایى مى آمدند و مى خواستند فقط تبلیغات کنند و شعار بدهند و "اردی بهشت" جایی براى این اتفا قها نبود. من از همه دوستانى که به برنامه آمدند تشکر مىکنم، افراد زیادى از مسئولان و مدیران را دعوت کردیم که خیلى از آ نها نیامدند. چالش هایی که با این افراد داشتم تا درباره فرصت ها و امکاناتى که براى کمک به زنان دارند صحبت کنند، سخت بود.

کسانى هم بودند که همکارى کنند؟

میهمانان برنامه دو دسته بودند؛ مدیران و مسئولانى که امکان و فرصت حل مشکلات زنان را دارند و باید درباره عملکردشان درباره زنان صحبت مى کردند. کارشناسانى که درباره مسائل و مشکلات زنان صحبت می کردند هم میهمانان دیگر برنامه بودند. در دو دسته افرادى بودند که بخواهند براى خود و کارشان تبلیغ کنند. مردم خوب مىفهمیدند که هر میهمان آمده تا پاسخگو باشد یا از رسانه براى آمار دادن و تبلیغ استفاده کند.

برایتان فرق مى کرد که زنان کارشناس برنامه باشند یا مردان؟

نه واقعاً. مهم این بود که اهداف برنامه محقق شود. گاهى دوست داشتم آقایان درباره ناراستى هایى که در حق زنان مى شود صحبت کنند. نمى خواستم مخاطب احساس کند "اردی بهشت" با فضایی فمینیستى و تک صدایى روبه رو است.

موضوعها را چطور انتخاب می کردید؟

از مشاوره و همفکرى دوستانم در اتاق فکر کمک مى گرفتم. جلسه هاى مختلفى با آ نها داشتم و موضوع ها و محورهاى برنامه ها را در تعامل با هم تعیین مى کردیم. بعضى روزها ویژه بعضى موضوع ها بود و در عین حال در هفته تلاش مى کردیم به سوژه هاى مختلف بپردازیم.

در مطبوعات واکنش ها به "اردی بهشت" چگونه بود؟

در مطبوعات مستقل و تخصصى بیشتر به جنبه هاى مختلف و مثبت برنامه توجه شد.

الگویى براى "اردی بهشت" داشتید؟

من برنامه هاى مشابه داخلى و خارجى را مى بینم، در برنامه هاى گفت وگومحور خارجى صراحت لهجه مجریان را دوست دارم، برنام ههاى گفت وگومحور با این صراحت معنا پیدا مى کند. نحوه اجرا و تسلط مجرى به موضوع و محور هر برنامه م ىتواند این « اردیبهشت » برنام هها را بهتر کند، اما الگویى براى نداشتم.

یکى از امتیازهاى "اردی بهشت" این است که با وجود طرح مسائل زنان سیاه نمایى نمى کند.
زنان باید بدانند مى توانند بر مشکلاتشان پیروز شوند. رازى را با شما در میان می گذارم. در دهه شصت داستان مى نوشتم و داستان هایی که پایان تلخ داشتند بازنویسى می کردم. این نگاه هنوز در من هست . مشکل و مسئله براى زنان وجود دارد اما پایان این راه روشن است.

پس به آینده امیدوارید؟

به عنوان یک مسلمان و قرآن پژوه، این را از قرآن و اسلام آموخته ام که امیدوار باشم و انتظار روزهاى بهتر را بکشم.

بهترین تصویرى که از زنان ایرانى در تلویزیون دید هاید کدام تصویر بوده؟

تصویرى که در مجموعه "دنیای شیرین دریا" ارائه مى شد بالاترین نمره را از نگاه من مى گیرد. بعضى از راهکارهایى که در فیلم ها و مجموعه ها درباره مسائل زنان مطرح مى شود غربى و غیرواقعى است، ما باید به راهکارهاى ایرانى و اسلامى و متناسب با فرهنگمان برسیم . یک مشکل دیگر هم وجود دارد گاهى حضور زن مقتدر باعث مىشود در قصه مرد یا حضور نداشته باشد یا حضور و نقشش کمرنگتر از زن باشد، در حالى که ما براى داشتن جامعه اى متعادل و زنانى قدرتمند نیاز به مردانى تأثیرگذار داریم که در کنار زنان، جامعه را بسازند.

مجله سروش هفتگی شماره ۱۴۴۵ – ص ۴۸ و ۴۹

لینک پی دی اف گزارش، یادداشت ها و مضاحبه ها در ارتباط با برنامه تلویزیونی اردی بهشت در مجله سروش هفتگی ۱۹ تیر ۱۳۸۹
 

* توضیح مصاحبه شونده (فرشته ولی مراد) در ارتباط با بعضی از پاسخ ها:

از این رو که مصاحبه تلفنی بوده است و بعد از تنظیم مطلب هم بازبینی متن تنظیم شده انجام نگرفته دقت لازم در درج جملات صورت نگرفته. از این رو بعضی از پاسخ ها اصلاح می شوند:

۱- مصاحبه کننده با توجه به سبک و سیاقی که برنامه داشت از حمایت مدیران از آن سبک و سیاق پرسید. پاسخ این بود که حمایت مدیران بود تا روزی که برنامه با آن سبک و سیاق روی آنتن بود. حمایتشان را برداشتند و برنامه را دادند تا در جهت دیگر ادامه پیدا کند. جهتی که امروز برنامه دارد. برنامه ای مثل بقیه برنامه های صدا و سیما.

۲- پاسخ مصاحبه شونده در این قسمت از مصاحبه از این قرار بود که : در آن زمان که برنامه "اردی بهشت" روی آنتن بود آقای میرباقری معاونت سیما از طرف یک خبرنگار مورد انتقاد قرار گرفته بودند که رسانه تک صدایی است و ایشان در رد آن انتقاد برنامه های "چراغ خاموش" و "اردی بهشت" را مثال زده بودند که رسانه تک صدایی نیست. که البته دیدیم که چراغ برنامه "چراغ خاموش" خیلی زود بعد از آن پاسخ خاموش شد و "اردی بهشت" هم که مصادره شد و در مسیری افتاد که دیگر کسی مجبور به پاسخگویی نباشد. با این دو عمل سوال خبرنگار از معاونت سیما باقی است.

فرشته ولی مراد

**********************

یادداشت زیز را در ارتباط با برنامه تلویزیونی "اردی بهشت" بخوانید:

دکتر راودراد در یادداشتی نوشت: تحولات نگاه به موضوع زن در برنامه تلویزیونی اردیبهشت