در حوالی امروز ،شنبه نهم اسفند ۱۳۸۲ قائم مقام وقت سازمان صدا و سیما در حاشیه همایش کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات در روستا، که در دانشگاه علم و صنعت برگزار می شد از تهیه مقدمات اجرایی طرح مفصل و جامع دیجیتالی کردن آرشیو صدا و سیما خبر داد. وی افزود:وقتی این طرح اجرا شود، کل مقوله صدا و سیما تحول اساسی و مبنایی پیدا می کند و ساختار شبکه ها نیز تغییر می کند تا شبکه های تخصصی داشته باشیم. علی آقامحمدی ادامه داد:شبکه های کابلی را به وجود خواهیم آورد که در حقیقت کار فیلترینگ را انجام می دهند و با دریافت برنامه های مفید تلویزیونی از سراسر دنیا و حذف بخش های غیرمفید، بقیه برنامه ها را در اختیار مردم می گذاریم. با این کار در حقیقت ما یک شبکه ۲۰گانه ملی به غیر از شبکه ۲۸گانه استانی خواهیم داشت و قابلیت دسترسی همگان را به این شبکه های ۲۸گانه از هر نقطه دنیا روی اینترنت فراهم می کنیم.

اشاره قائم مقام صدا و سیما به راه اندازی تلویزیون کابلی این بحث طولانی را بار دیگر بر سر زبان ها انداخت. بحث هایی که پیش از این در طرحی توسط سازمان ارتباطات اسلامی مطرح و علاوه بر آن توسط وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی پیگیری شده بود. اما بیشتر از ۲سال بعد یعنی ۲۳ فروردین ۱۳۸۴ بار دیگر یک مدیرعالی رتبه رسانه ملی، مهندس ضرغامی، در مرکز همایش های بین المللی صدا و سیما و در جمع معاونان، مدیران ارشد، میانی و مشاوران صدا و سیما از برنامه های آینده این سازمان سخن گفت و پیش از همه به راه اندازی شبکه های تلویزیونی کابلی در پنج شهر بزرگ ایران اشاره کرد.

اما تلویزیون کابلی چیست و چرا پیش از مدیران دیگر نهادهای فرهنگی مورد توجه مدیران ارشد رسانه ملی قرار گرفته است؟ تلویزیون کابلی یک شبکه تلویزیونی مخاطب محور با بینندگانی محدود است. علاقه مندان می توانند با تهیه اشتراک بیننده این شبکه شوند و از آن جا که بینندگان این قبیل شبکه ها تعریف خاصی دارند و محدوده سنی و عقاید و سلایق شان مشخص است، پاره ای از محدودیتها که در شبکه های سراسری وجود دارد، در این شبکه ها قابل حذف شدن است (یا لااقل در دیگر کشورها که تجربه راه اندازی تلویزیون کابلی را داشته اند، به این صورت بوده است) عمده ویژگی تلویزیونهای کابلی ارتباط مستقیم و دو سویه ای است که این تلویزیون ها با مخاطبان خود دارند، به عبارت دیگر سلیقه و پسند مخاطبان برنامه های این شبکه ها را شکل می دهد و از این منظر به شکل ویژه می تواند تأمین کننده نیازهای مخاطبان خود باشد. تخصصی شدن شبکه ها از دیگر مواردی است که راه اندازی تلویزیون های کابلی در پی خواهد داشت. به طور مثال گروه های علمی می توانند با راه اندازی یک تلویزیون کابلی امکان استفاده دانشجویان و پژوهشگران را از اطلاعات و برنامه های تخصصی مورد نظر خود فراهم آورند. اما با وجود شبکه های موجود تلویزیون، چه نیازهایی ما را به سمت ایجاد شبکه های کابلی سوق می دهد؟

شبکه کابلی و کاهش هزینه های خانواده
علی رضا سبط احمدی، تهیه کننده تلویزیون و سینما در پاسخ به این سؤال خبرنگار قدس می گوید:بحث درباره کمبودهایی که در شبکه های موجود تلویزیونی وجود دارد و همچنین نیازهایی که ما را به سمت راه اندازی شبکه های کابلی هدایت می کند، بحث مفصلی است. شاید این پرسش، پاسخ بخشی از سؤال را بدهد:چرا جوانان به شبکه های ماهواره ای گرایش نشان می دهند؟ واقعیت این است که تلویزیون کابلی هم می تواند همین وضعیت را داشته باشد. شاید بشود گفت:جذابیت برنامه های تلویزیونی ما آن قدرها خیره کننده نیست، به ویژه در مورد نسل جوان که ما باید همپای آن ها حرکت کنیم. اگر بخواهیم توده جوان به برنامه های ماهواره ای رغبتی نشان ندهد، باید جذابیت برنامه ها را افزایش بدهیم و شبکه کابلی می تواند بستر مناسبی برای این افزایش جذابیت فراهم بیاورد. از طرف دیگر شبکه های کابلی به خاطر تخصصی بودنشان در بسیاری از موارد می توانند هزینه های خانواده را کاهش بدهند. مثلاً بسیاری از خانواده ها هرساله چند صدهزار تومان برای کلاس های کنکور فرزندانشان هزینه می کنند، در حالی که یک شبکه کابلی مناسب می تواند بخش عمده ای از این نیاز را مرتفع کند و در هزینه های خانواده صرفه جویی کند.

شبکه ای با رضایت مخاطبان خاص
مجید مدرسی ،تهیه کننده ،اما تخصصی بودن این شبکه ها را ضرورت راه اندازی شان عنوان می کند و می گوید:امروزه بسیاری از شبکه های تلویزیونی خارج از ایران کشورهای اروپایی و حتی کشورهای عربی هر کدام ۳ تا ۵ شبکه ویژه پخش محصولات سینمایی دارند. بسیاری از مردم با تهیه اشتراک این شبکه ها، فیلم های مورد علاقه شان را تماشا می کنند.
این شبکه ها ۲۴ساعته در حال پخش فیلم های سینمایی هستند و رضایت مخاطبان خاص خودشان را در بالاترین سطح تأمین می کنند.

چرا صدا و سیما
اما این سؤال اساسی پیش می آید که آیا صدا و سیما می تواند ،یا اساساً می باید ،متولی راه اندازی شبکه های کابلی باشد و آیا در دیگر کشورها نیز صدا و سیما ،تلویزیون دولتی ،متولی راه اندازی تلویزیون های کابلی ،خصوصی ،است؟ به عبارت دیگر چرا صدا و سیما که شبکه های مختلف از شبکه ملی گرفته تا شبکه جوان، معارف و نیز شبکه های استانی را راه اندازی و اداره کرده، باید نسبت به راه اندازی شبکه کابلی هم احساس نیاز کند؟ دکتر "فریدون آزما" ،مدیر تولید ،می گوید:کار عبثی است که صدا و سیما قصد راه اندازی شبکه کابلی را داشته باشد.

معمولاً شبکه های کابلی توسط بخش های خصوصی یا NGOها تأسیس می شود تا مخاطبان بتوانند حرف های خودشان را بزنند. ولی اگر قرار باشد شبکه کابلی در ایران توسط صدا و سیما راه اندازی شود، تفاوتی با شبکه های داخلی نخواهد داشت و این کار ضرورتی نخواهد داشت. وی خاطرنشان می سازد:سرمایه گذاری صدا و سیما برای راه اندازی شبکه کابلی جواب نخواهد داد، چون مدیریت و نگاه همان است. البته اگر سرمایه گذاری از سوی بخش خصوصی باشد، طبیعتاً جواب هم خواهد داد. رسانه ملی هیچ گاه نمی تواند رضایت عموم مخاطبان خود در سطوح مختلف را فراهم کند.

این رضایت مخاطب باید در شبکه های کابلی تأمین شود. ما در چارچوب قانون می توانیم کیفیت برنامه ها را بالا ببریم و رضایت مخاطب را در سطح عالی فراهم کنیم. امیرحسین شریفی ،تهیه کننده سینما و تلویزیون ،نیز همین نظر را دارد. وی می گوید:شبکه کابلی باید خصوصی باشد و امتیاز آن در اختیار دست اندرکاران این رشته قرار بگیرد. باید بخش خصوصی اجرای این طرح را به دست بگیرد، سرمایه گذاری کند و به بازگشت سرمایه اش بیندیشد، البته طبیعی است که دولت هم باید به فعالیت شبکه های کابلی نظارت کند.

اظهارات یک نماینده
سعید ابوطالب ،عضو کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی ،نظر متفاوتی دارد. وی به مزایای شبکه کابلی تأکید می کند، اما راه اندازی آن را صرفاً در حیطه اختیارات صدا و سیما می داند. نماینده مجلس شورای اسلامی می گوید:ما از طریق شبکه کابلی می توانیم برنامه ها را آنلاین کنیم و ارتباط دو سویه با مخاطبان برقرار کنیم، بنابراین شبکه کابلی باید مورد حمایت قرار بگیرد. وی می افزاید:این شبکه به لحاظ فنی فرکانس ندارد، به همین دلیل ما برای انتقال تصاویر و اطلاعات افت نداریم و این مسأله امنیت بالای شبکه کابلی را می رساند. فقط باید توجه داشت که قانون اختیار راه اندازی هر نوع شبکه ای را در اختیار سازمان صدا و سیما گذاشته است و این توانایی صرفاً در اختیار این سازمان قرار دارد.

راهکاری برای ارتباط با طیف های مختلف
مدیر گروه فرهنگ و معارف شبکه سوم سیما هم این نظر را تأیید می کند. رضا کاشانی می گوید:ما به عنوان صدا و سیما با طیف های مختلف بینندگان روبرو هستیم که هر کدام از آن ها نیازهای متفاوتی دارند. ما موظف هستیم به دنبال راهکارهایی برای ارتباط با طیف های مختلف مخاطبان باشیم. حال این راهکارها ممکن است در تعدد شبکه ها یا راه اندازی شبکه تلویزیون کابلی دیده شود. بنابراین ما ناچاریم پاسخگوی تنوع نیاز مخاطبان باشیم.

البته باید اشاره کنم که شکل این کار مهم نیست، بلکه باید این گام با برنامه ریزی برداشته شود تا مخاطبان بسیاری را تحت پوشش قرار دهیم. وی در گفت و گو با "مهر" ادامه می دهد:مسلماً ماهیت این شبکه باید براساس قانون باشد و اگر قانون اجازه دهد که در بدنه تولیدات این شبکه بخش خصوصی هم شریک شوند، مسلماً این تصمیم گرفته می شود. البته در حال حاضر هم برنامه سازان خصوصی برای شبکه های داخلی، فعالیت دارند.

باید تعریفی از شبکه کابلی ارایه شود
حبیب ا... کاسه ساز ،تهیه کننده و کارگردان ،به ویژگی ها و توانمندی های خاص شبکه های کابلی اشاره می کند و می گوید:هر چند به تأسیس شبکه کابلی خوشبین هستم باید بگویم که تلویزیون کابلی برای آن دسته از بینندگان که می خواهند به روز باشند و مثلاً بهترین های پرده نقره ای را تماشا کنند، شبکه مناسبی است.

آن دسته از مخاطبان که حاضرند به خاطر یک فیلم خوب، پول مناسب پرداخت کنند، از شبکه کابلی استقبال خواهند کرد. ولی آیا همه برنامه های یک تلویزیون کابلی می تواند محدود به همین یک فقره باشد؟ واقعیت این است که این طور نیست و ما ناچاریم به فکر تولید برنامه برای مخاطبان شبکه های کابلی در حوزه های مختلف باشیم.

حالا این سؤال پیش می آید که آیا توان تولید برنامه های تخصصی برای پاسخگویی به نیازهای بدیهی یک شبکه کابلی وجود دارد؟ مگر تولیدات عادی در طول سال چقدر است که باز بخواهیم تخصصی ترهایشان را در یک شبکه کابلی نشان بدهیم؟ باید یکسری چارچوب ها و تعریف ها برای تأسیس شبکه کابلی و نیز ارایه برنامه از آن طریق داشته باشیم وگرنه این شبکه ها هم تبدیل به همان شبکه های صدا و سیما می شود که همین الآن هم وجود دارد.

حرکت بر لبه تیغ
حرف های یک نویسنده و تهیه کننده سینما هم درباره تلویزیون کابلی شنیدنی است. علی رضا سجادپور می گوید:در دنیای رسانه ها باید سعی کنیم به روز باشیم و از امکانات روز استفاده کنیم. بنابراین راه اندازی شبکه کابلی ضرورت دارد. به نظر من شبکه باید با یک برنامه ریزی صحیح مطابق با سلیقه مخاطبان راه اندازی شود. البته باید اشاره کنم که محدودیت ها در شبکه کابلی باید کمتر شود، در غیر این صورت شبکه کابلی شکل کمرنگ شبکه های داخلی خواهد بود و مخاطبان چندان از برنامه ها استقبال نخواهند کرد.

وی در ادامه با تأکید بر محدودیت ها اشاره می کند:ما باید محدودیت هایی که در شبکه های داخلی وجود دارند تفکیک کنیم چرا که برخی از این محدودیت ها براساس اهداف کلان اصولی و ارزشی هستند، این محدودیت ها نه تنها در شبکه کابلی بلکه در هر شبکه دیگری قابل حذف شدن نیست. اما بعضی از محدودیت ها سلیقه ای هستند و حذف آن ها مشکلی به وجود نمی آورد. وی افزود:البته باید اشاره کنم قبل از راه اندازی شبکه کابلی باید محدودیت ها کارشناسی شوند و دقت نظر در این زمینه ضروری است.

سجادپور در پاسخ به این سؤال "مهر" که آیا تأسیس شبکه کابلی مضرات هم دارد، گفت:هر رسانه ای تیغ دولبه است که در کنار سودمندبودن می تواند ضرر هم داشته باشد و این ضرر زمانی به وجود می آید که مدیریت غیرکارشناسانه باشد. ما موظف هستیم برای راه اندازی هر شبکه ای در ابتدا برای خود به یک تعریف درست به روز برسیم و بعد اقدام به کاری کنیم. وی در پایان ماهیت شبکه کابلی را چنین ارزیابی کرد:برای توسعه شبکه کابلی می توان از شرکت های وابسته به صدا و سیما که تا حدودی مستقل هستند و آزادی عمل دارند بهره برد.

دیر هم شده است
"مسعود اوحدی" کارشناس رسانه و مدرس دانشگاه درباره تأسیس آزمایشی شبکه تلویزیون کابلی که از سوی مهندس ضرغامی به عنوان یکی از برنامه های آینده سازمان صدا و سیما مطرح شده است، می گوید:به نظرم راه اندازی این شبکه یک مقدار هم دیر شده است، چرا که تکنولوژی های دیگری که به روزتر هستند، عرضه شده اند.

از سوی دیگر دست اندرکاران تأسیس این شبکه باید با یک برنامه ریزی مدون، به فکر برنامه های خاص و متفاوت باشند تا بتوانند مخاطبان را جذب کنند. این استاد دانشگاه در ادامه ماهیت شبکه کابلی را چنین ارزیابی می کند:با توجه به این که بینندگان برای دیدن برنامه های شبکه کابلی آبونمان پرداخت می کنند، مسلماً انتظار دیدن برنامه های خوب را دارند.

اوحدی می افزاید:در واقع ماهیت این شبکه باید براساس برنامه های سرگرم کننده برنامه ریزی شود تا انتظار بینندگان را عملی کند. مدیر گروه فیلم و سریال شبکه تهران هم می گوید:در عصر تکثر و تنوع رسانه های جمعی، هر حرکتی در رسانه ملی که در جهت افزایش حق انتخاب مخاطبان باشد، حرکتی پسندیده، استراتژیک و بلنداندیشانه است. در تمام دنیا راه اندازی شبکه های کابلی در راستای دسترسی راحت و اختیارمند مخاطبان به برنامه های دلخواه طراحی و اجرا شده است.

وی در ادامه خاطرنشان می کند:در ایران نیز با توجه به دشواری راه اندازی شبکه هایی که از طریق فرستنده دریافت می شوند، و هزینه های آن سنگین به نظر می رسد، راه اندازی شبکه های کابلی یک راهکار استراتژیک از سوی سازمان برای پاسخگویی به نیاز مخاطبان است، ضمن این که دستاوردهای جدید فناوری و تولیدات نوینی که در زمینه ارتباطات و فناوری اطلاعات در داخل کشور رخ داده است، زمینه را برای عملی شدن این تصمیم فراهم کرده است. اسفندیاری می افزاید:البته در خصوص تقسیم بندی محتوایی و مخاطبان خاص شبکه های کابلی و خصوصاً امکان راه اندازی شبکه های تعاملی که قدرت انتخاب به مخاطب می دهد، باید مطالعات و برنامه ریزی های جدی و عمیقی با توجه به تجربیات سایر کشورها به عمل آید که تا حدودی در این زمینه اقداماتی در سازمان انجام شده است.

تلویزیون کابلی درآن طرف آبها
"فرشته ولی مراد" کارشناس رسانه است. او در گفت و گو با "مهر" به واقعیت شبکه های کابلی در آن سوی مرزها اشاره می کند. وی درباره این که آیا مردم برای این شبکه های کابلی آبونمان پرداخت می کنند، می گوید بله، این مبلغ ثابت است و روی اجاره خانه پرداخت می شود. از سوی دیگر باید اشاره کنم که این مبلغ بنا بر ساعات استفاده شما نیست، بلکه مبلغ ثابتی است و این مسأله به شما برمی گردد که تا چه حد دوست دارید از این برنامه ها استفاده کنید و کاملاً عمومی است.

این کارشناس جامعه شناس در پاسخ به این سؤال که بین این هفتاد تا صد و بیست تا شبکه کابلی تا چه حد رقابت وجود دارد، می گوید:هر کدام از این شبکه ها مخاطبان خاص خودشان را دارند و در راستای اهداف خود برنامه را می سازند. در واقع در کل یکی هستند و بعد هر کدام جزئی تر نگاه می کنند.

ولی مراد در پاسخ به این سؤال که راه اندازی شبکه کابلی در عصر تکثر و تنوع رسانه های جمعی در راستای دسترسی راحت و اختیارمند مخاطبان برای برنامه های دلخواه است، آیا شبکه کابلی در آن سوی مرزها برای بالابردن قدرت انتخاب مخاطبان برای برنامه ها تأسیس شده یا در جهت اهداف دیگری است، می گوید:به ظاهر این شبکه ها که تعدادشان هم زیاد است، قدرت انتخاب مخاطبان را بالا می برد، ولی نکته اساسی این است که در اصل تولیدکنندگان برنامه ها در شبکه کابلی در کشورهای سرمایه دار همچون آمریکای شمالی و اروپا برای پیشبرد اهداف خودشان حرکت می کنند و ساخت تمام برنامه ها نیز در این راستا قرار می گیرد.

به عنوان نمونه شبکه های "بی بی سی" یا "سی ان ان" که بیشتر کار خبری انجام می دهند، اخباری را پخش می کنند که در راستای سیاست هایی باشد که قصد دارند در بین مردم جا بیفتد. در واقع شبکه های کابلی در دست تولیدکنندگان ابزاری برای قدرت است. وی می افزاید:در کشورهای سرمایه داری برای تحلیل برنامه های خبری یا سرگرم کننده این شبکه ها در جهت منافع خودشان کاری را تولید می کنند و نگاه ها در کلیات یکی است.

ناگزیر از راه اندازی شبکه کابلی هستیم
علی آقا محمدی، اگرچه این روزها بیشتر به عنوان عضوی از تیم مذاکرات هسته ای مطرح است، همچنان قائم مقام صدا و سیماست. آقامحمدی در گفت و گویی کوتاه با خبرنگار ما بر نقش مؤثر شبکه های کابلی بر مرتفع ساختن نیاز مخاطبان تأکید می کند. وی می گوید:حقیقت این است که در دنیای رسانه ای امروز ناگزیر از راه اندازی شبکه های کابلی هستیم. نیاز به تنوع شبکه ها ما را به سمت راه اندازی تلویزیون های کابلی سوق می دهد.

این شبکه ها می توانند نیازهای مختلف اقشار، از هر طیف و دسته ای، را برآورده کند و پاسخ بگوید.وی می افزاید:با این همه نباید تصور کنیم خطوط قرمز در شبکه های کابلی وجود نخواهد داشت. قطعاً آن جایی که در شبکه های سراسری محرمات محسوب می شوند در شبکه های کابلی هم محرمات خواهد بود. در عین حال تنوع، نوآوری و خلاقیت در برنامه سازی ها مورد توجه ویژه قرار خواهد گرفت.

همه بی اطلاع از جزئیات فنی
نوشتن از شبکه کابلی کامل نخواهد بود اگر به کیفیت فنی آن اشاره نشود. رشد و پیشرفت امکانات دیجیتالی ابزار مختلفی را برای راه اندازی تلویزیون های کابلی پیش روی گردانندگان این تلویزیون ها قرار داده است. از شبکه های محدود تلویزیونی گرفته تا امکانات ماهواره ای و توانایی شبکه جهانی اینترنت بستر مناسبی برای راه اندازی شبکه های پیشرفته کابلی ایجاد کرده است. از این رو دانستن کیفیت فنی شبکه های کابلی ایرانی کاملاً حایز اهمیت است.

خبرنگار ما در این راستا کوشید از مدیران مختلف صدا و سیما اطلاعاتی درباره وضعیت فنی شبکه های کابلی به دست آورد، با این همه به رغم اطلاع ضمنی دست اندرکاران بخش های مختلف صدا و سیما ،به ویژه بخش های فنی ،از برنامه راه اندازی شبکه های کابلی در آینده، عدم اطلاع از کیفیت فنی یا اظهار عدم اطلاع دست خبرنگار ما را خالی گذاشت. به عبارت دیگر خبرنگار ما نتوانست اطلاعاتی از چگونگی راه اندازی شبکه های کابلی در ایران از دست اندرکاران صدا و سیما کسب کند و این مسأله خود می تواند جالب توجه باشد. احمدی فردـ بهاردوست
GodsDaily