خبرگزاری بین المللی زنان ایران : فعالیت زنان در عرصه های اجتماعی ابتدا برای تعدیل و تثبیت جایگاه خود و بعد تر برای تغییر جامعه نکته ای غیر قابل انکار در تاریخ بشر است و افتخاری برای همه جوامع به حساب می آید .

 اعتراض زنان به وضعیت و شرایط فردی و اجتماعی در دوره قاجار شدت بیشتری پیدا کرد و گام های آغازین در دوره اول مجلس شورای اسلامی برداشته شد .

 گام های آغازین در دوره اول مجلس شورای اسلامی

 در میان روشنگران ایرانی دوره قاجار میرزا آقا خان کرمانی بیش از دیگران به موقعیت زن ایرانی توجه کرده است و آن را مورد بررسی قرار داده و خواهان دگرگونی شرایط زندگی و موقعیت اجتماعی زن ایرانی شده است .

 این قبیل طرح ها و اندیشه ها به تدریج در جامعه ایران مطرح می شد و برخی اذهان را متاثر می نمود اما انقلاب مشروطه و گشایش فضای سیاسی کشور فرصت مناسبی برای تبلیغ و ترویج آرا و عقاید روشنگران ایرانی در مورد نوسازی و دگرگون سازی اقتصادی و اجتماعی جامعه ایران و از جمله درباره شرایط زندگی فردی و اجتماعی زن ایرانی فراهم کرد .

 فعالیت های زنان در این زمان دو عرصه کلی را در بر می گرفت: از یکسو خواست های مشخص خود را که به شرایط زندگی زن ایرانی مربوط می شد، مطرح کردند و در جهت تحقق آن کوشیدند؛ از سوی دیگر، دوشادوش مردان مشروطه خواه به مقابله با سنت گرایان و استبداد طلبان برخاستند و در حمایت و پاسداری از مجلس شورای ملی و دستاوردهای انقلاب مشروطه فعالیت کردند .

 تلاش در جهت دگرگون کردن شرایط زندگی زن ایرانی با بروز اندیشه های تجدد طلبانه و آزادی خواهانه روشنگران و فعالان سیاسی از طریق روزنامه های فارسی زبان برون مرزی نمود پیدا کرد و پس از انقلاب مشروطه نیز در کلیت فعالیت زنان تجدد طلب دو خط مشی متفاوت پدید آمد: عده ای تلاش می کردند تا موانع موجود بر سر راه فعالیت سیاسی زنان را بر طرف کنند .

آنان از مجلس شورای اسلامی می خواستند که برابری زن و مرد را به رسمیت بشناسد و شرایط لازم را برای مشارکت زنان در صحنه سیاسی و اجتماعی کشور فراهم کند گروهی از زنان با ارزیابی شرایط اجتماعی و فرهنگی کشور هدف های محدودتری را که قابل دستیابی می دانستند، مانند تاسیس مدارس دخترانه و سوادآموزی دختران را دنبال می کردند. در ضمن هر دو گروه خواستار تجدید نظر در فرهنگ مردسالار حاکم بر جامعه بودند .

 مشارکت طلبی سیاسی زنان گام بعدی در مسیر احیای حقوق زن بود که در بررسی و ارزیابی شرایط سیاسی و اجتماعی کشور و نقد فعالیت مشروطه خواهان و استبدادطلبان خود را نشان می داد .

 شیوه دیگر فعالیت سیاسی زنان ایجاد تشکل های خویش و کوشش برای مشاوکت در اداره امور جامعه ایران بود. «اتحادیه غیبی نسوان» یگانه تشکل سیاسی زنان در دوره اول مجلس شورای ملی است که در تهران تشکیل شد و در محافل زنانه به فعالیت پرداخت اعضای این اتحادیه که به لحاظ شرایط سیاسی و اجتماعی آن دوره مخفیانه فعالیت می کردند، در اوایل سال ۱۳۲۶ هجری قمری کوشیدند تا فعالیت خود را علنی نمایند .

 مبارزه و تلاش برای تاسیس مدارس دخترانه از جمله اهداف زنان ترقی خواه ایران بود که سعی می کردند در عین حالی که بتوانند در تحول فرهنگی جامعه و بازنگری به موقعیت و جایگاه زن ایرانی موثر باشد به لحاظ شرایط فرهنگی و اجتماعی جامعه ایران نیز دستیابی به آن امکان پذیر باشد؛ هدف هایی که می توانست هم از حمایت اجتماعی برخوردار شود و هم از سوی اکقریت مشروطه خواهان و نمایندگان مجلس شورای ملی نیز مورد پذیرش و پشتیبانی قرار گیرد .

 ناگفته نماند که برخی از این زنان در توضیح و اثبات لزوم سوادآموزی دختران، زن را نه به عنوان مادر، همسر یا خواهر بلکه به عنوان انسان مستقل و باهویتی می دانستند که باید به حقوق طبیعی خود و از جمله سوادآموزی و کسب علم و دانش دست یابد .

 از دیگر عرصه های فعالیت زنان تجدد طلب ایران در دوره اول مجلس شورای ملی، مقابله آنان با ذهنیت مردسالار حاکم بر جامعه ایران و تصحیح نگرش عمومی نسبت به زن است که در نتیجه این تلاش ها به رغم مخالفت های جدی و قاطعانه ای که در مورد مشارکت سیاسی زنان در ایران وجود داشت روزنامه صوراسرافیل از تجمع عده کثیری زن و دختر شهر لندن برای مطالبه حقوق سیاسی نسوان در اطراف خانه رئیس الوزاری دولت انگلیس و مذاکره طولانی هیئت وزرا در خصوص داخل شدن زن ها در پارلمان و حق وکالت و وزارت داشتن آنان خبر می داد .

 زن ایرانی و پاسداری از دستاوردهای انقلاب مشروطه

 پاسداری زن ایرانی از دستاوردهای انقلاب مشروطه در حمایت و مشارکت در تاسیس بانک ملی ایران خود را نشان داد و بعد از اینکه به رغم هیجان ها و همیاری ملت به دلایل متعدد بانک ملی ایران تشکیل نشد، در حالی که بحران های سیاسی عدم تاسیس بانک ملی را از اذهان زدوده بود زنان به انتقاد برآمدند که شماها که این قدر بر ما خرده می گیرید بهتر است بدانید همین زن ها هستند که حافظ اوامر مجلس شورای ملی هستند چه مجلس حکم به تاسیس بانک ملی فرمود این زن ها بودند که گوشواره و النگوی خود را فروخته دادند ولی مردان متمول که ثروت مملکت نزد آن هاست در کمال بی غیرتی پول های خود را در بانک های اجانب می گذارند و ابدا همکاری و کمکی نکرده اند .

 تحریم کالاهای وارداتی و حمایت از صنایع داخلی از دیگر فعالیت های موثر زنان در این دوران بود که آن ها سعی و تلاش بسیاری در این زمینه از خود نشان دادند .

 بعد از این نیز زنان با تحکیم نظام پارلمانی و حمایت از روستائیان مشروطه خواه نقش موثر خود در مسائل روز را بر همگان ثابت کردند .

 زن ایرانی و مبارزه برای استقرار مجدد نظام پارلمانی

 فعالیت زنان مشروطه خواه در مهاجرت دوشادوش مردان در هر دو عرصه مبارزه داخلی و خارجی نمود پیدا کرده و در خصوص فعالیت زنان مشروطه خواه در داخل کشور نیز با سه عرصه روبرو بودیم: مبارزه تبلیغاتی و افشاگری، حمایت مالی از مبارزه مشروطه خواهان و شرکت در مبارزه مسلحانه .

 فتح تهران در روز ۲۴ جمادی الثانی ۱۳۲۷ هجری قمری به دوران حاکمیت استبداد صغیر در ایران پایان داد و بار دیگر نظام پارلمانی را برقرار کرد در دوره استبداد صغیر زنان ایرانی با شرکت در مبارزه گسترده و همه جانبه سیاسی و اجتماعی توانایی های خود و لزوم مشارکتشان در ساماندهی اجتماعی جامعه ایران را آشکار کردند تجاربی که زنان در این مبارزه به دست آوردند زمینه های فعالیت گسترده آنان در دوره های بعدی را فراهم کرد .

 اقتباس و تلخیص از بخش اول کتاب هدف ها و مبارزه زن ایرانی نوشته محمد حسین خسرو پناه . 

۱۳۸۸/۱۱/۲۱

خبرگزاری زنان